Ar an 28 Lúnasa, sa Díseart 8p.m. Dé Sathairn,seolfaidh Brenda Ní Shúilleabháin Pietas, cnuasach soilbhir dánta le Bríd Ní Mhoráin, agus é maisithe le healaín Saturio, agus curtha ar fáil go slachtmhar ag Modern Printers, Cill Chainnigh, agus go saor ag An Sagart, An Díseart @€12.   

Táthar ag ullmhú do Fhéile na Samhna sa Díseart cheana féin. Beidh, le cúnamh Dé,  Léácht tráthúil ag Pádraig Ó Héalaí ar an Aoine 29 D. Fómhair 8pm sa Díseart. Beidh fáiltiú roimh MEP ar an Sath. 4pm 30seoladh Mioscais na gCumar ar dtús sa Rinn, ag am agus láthair le socrú, agus ansin  sa Díseart 8pm Sath.

30 D. Fómhair.Beidh siúlóid go Reilig an Ghorta 2pm. Beidh Féile Mhór Filíochta 8pm sa Díseart Lá Samhna. Aifreann na Féile in Eaglais N. Muire le Cór na nÓg ó Phobalscoil Chorca Dhuibhne 7.30pm 2 Samhain.

D

An Sagart ISSN 0791-3575                        Iml. 54 Uimhr.3

Iris Chumann na Sagart                              Fómhar 2010

Eagarthóir: Pádraig Ó Fiannachta

Síntiús bliana don iris €15, agus é sin le híoc don bhliain le teacht ar 1ú Eanáir. Is féidir an síntiús a chur go dtí an tEagarthóir, An Sagart, an Daingean, an té is bainisteoir freisin faoi láthair. Bíonn foighne ag an mbainisteoir de ghnáth agus ní chuireann sé ordú ar ceal gan scéala a fháil nach mian leis an síntiúsóir an iris bhocht a fháil. Níl ach 501ar ár liosta seoltaí anois. Cuir aistí, litreacha etc. go dtí An tAth. P. Ó Fiannachta, An Sagart, An Díseart, An Daingean, Co. Chiarraí, e-phost pof@diseart.ie. Cuir cóip de d’alt ar aghaidh mar cheangaltán más mian leat nó ar dhlúthdhiosca. Microsoft Word is fearr leis an eagarthóir. Cuir cóip chrua mar aon leis an e-chóip más furasta sin. Dhéanfadh fiú lámhscríbhinn an gnó, ach gur breis dua sin don eagarthóir. Ba bhreá leis an eagarthóir breis a chlos ó chraobhacha Chumann na Sagart ar fud an tíre. Bheadh fáilte ar leith roimh ghrianghrafanna daite tógtha fiú ag ceamara seanaimsire. Níl go leor ábhair á chur chuige leis ó choistí Ghlór na nGael. Ba ghnáth ráithe i ndiaidh ráithe, tuairisc ar thionsnaimh nua le Glór a bheith á dtuairisciú san iris seo sa seanam; agus scaiptear cóipeanna di ar rúnaithe na gcoistí i gcónaí le súil go mbeadh an t-eolas sin ina chabhair agus ina spreagadh ag daoine eile. Chuir a lán daoine spéis bhreise san uimhir dheireanach den Sagart mar go raibh an oiread sin faoi Ghlór ann agus go deimhin faoi Chumann na Sagart chomh maith.

Mar an gcéanna le gairmeacha agus le húdaráis eile. Is ait liom gur mar sin a bhí. Fág gur ar oideachas sna clasaicí Gréigise agus Laidine a bhí an meas, ná ceapfá go n-osclódh téacsanna ar nós Siompóisiam Phlátóin súile na scoláirí maidir le mí-úsáid ghnéasach na n-óg. Fealsúin mhór le rá ag géilleadh do thuairimí gur do phléisiúr gnéas le buachaillí óga ach gur ar son clainne gnéas le céile mná. Cé air go bhfuil freagracht orthu i leith éagóir leanúnach i gcás an 97% de chásanna nár fiosraíodh fós? Ar cheart fiosrú?

Molaimis Dia a threoróidh sinn chun a chinntiú go mbeidh saol níos folláine agus níos sábhálta ag na glúinte óg le teacht. Tá an crá croí agus an ciapadh atá á fhulaingt ag na dreamanna seo go léir ar labhair an Pápa leo go pearsanta ina litir chugainn ag tabhairt an toradh iontach seo chun aibiúlachta agus críche.

Ba chruaidh fuar an tEarrach é le báisteach leanúnach lá i ndiaidh lae. Anuas ar sin bhí an síor-dhrochscéal i dtaobh cúrsaí eacnamaíochta. Bhí bású agus marú chomh minic sin mar nuacht agus an tuairisc chéanna á chlos againn ar na meáin go léir arís agus arís eile. Is trua nach nuacht a thuilleadh aon scéal fónta.

Seo scéal fónta anois ó an Díseart. Tá oifigí na Féile Pan-Cheiltí lonnaithe sa Díseart agus ag éirí go sár-mhaith leis an bhFéile. Tá an freastal níos fearr ná ar aon Fhéile a ceiliúradh le daichead bliain anuas, go leor tagtha thar lear agus na sluaite ó Chorca Dhuibhne ag freastal. Tá an t-ádh linn go bhfuil an seomra nua léachta againn agus gach áis ann agus gur féidir linn léachtaí poiblí a bheith sa seomra sin agus gnáthléachtaí na gcúrsaí acadúla a bheith ar siúl i seomraí eile san am gcéanna.

Tá ag éirí go maith leis An Sagart d’ainneoin na ndeacrachtaí eacnamaíochta. Tá cúig leabhar foilsithe cheana féin faoin am seo (10 Aibreán 2010): Ar Muir agus ar Tír [athchló], le Muiris Ó Catháin in eagar ag Risteard A. Breatnach; I measc na nGearrcach is na gCearca Fraoigh, le Pádraig A. Breatnach; Foinn agus Focail, Léachtaí Cholm Cille XL, in eagar ag Ruairí Ó hUiginn; Caite le Chéile, cnuasach drámaí nua-aimsire le Marie Ní Mhurchú; An Réalt:a aidhmeanna agus a Thionchar le Séamas S. de Vál. Tá sé cinn eile ar na bioráin againn ach n’fheadar ciocu acu is túisce a bhrisigh an sliogán. Níor seoladh An Réalt fós ach tá sé socair againn go seolfar é i halla Foras na Gaeilge, 7 Cearnóg Mhuirfean é @7pm, Déardaoin 29ú Meitheamh. Táimid ag súil go bhféadfaidh a lán Réaltóirí agus Iar-Réaltóirí freastal. Níl dáta socair fós do sheoladh Caite le Chéile, trí cinn de dhrámaí nua-aimseartha le Marie Ní Mhurchú. Is dócha gur i seanscoil nuachóirithe an Chuasa a dhéanfaimid é sin.

Tá an Fhéile Phan-Cheilteach á ceiliúradh sa Daingean faoi láthair. Tá na réigiúin Cheilteacha agus na teangacha Ceilteacha go léir ag glacadh páirt ann ach amháin Breiz agus Brezoneg. Tá an t-ádh linn go bhfuil an aimsir chomh haoibhinn sin. Tá an-bhéim ar an rince agus ar an gceol. Tá comórtas ar leith ann don amhrán nua, idir fhocail agus cheol, is fearr; bhí iarratas istigh ag an nDaingean air seo; fuaireadar an tríú háit. Tá lá comórtha ‘Chríostaíocht Cheilteach’ againn inniu, agus sin ag guailleáil le nithe eile e.g. Léacht ó Bhainisteoir an Údaráis ‘Forbairt Réigiún Mion-Teanga,’ Cluiche Gailf, Seiminéar ar Theicneolaíocht na Faisnéise, Paráid, agus Easpairt. Pádraig féin anseo a bheidh i gceannas na hEaspairte. Easpairt an lae seo féin de réir an Ríotais Rómhánaigh atá ullamh agam, le rogha teanga don iomann tosaigh agus don Magnificat. Beidh seo ar 4pm agus bhí súil agam go mbeadh freastal maith air. Ní hamhlaidh a bhí; is i séipéal gleoite an Dísirt a bhí sé. Níor thugas liom ach dosaon cóipeanna den téacs le scaipeadh ar mo chomhurnaitheoirí. Bhíos á cheapadh go mba leor sin do bhreis agus fiche duine ach go ndéanfadh aon chóip amháin idir beirt. Mar a tharla bhí ceann ag gach duine. Dheineas mo dhícheall; dúrt lem’ lucht éisteachta suí leis an uimhir chéanna ar na stallanna ar gach taobh agus go gceiliúrfaidís go hainteafanach. Bhíodar mall go leor á reiteach féin agus ag socrú ar  iomann. Ach chuamar ar aghaidh agus tuairim againn cad a bhí le déanamh. Bhíos sásta go leor. Creidim gur cóir a chinntiú ag seirbhísí éacúiméineacha go gceiliúrfaí cibé liotúirge a bhíonn i gceist mar a dhéantar ag an ngnáthsheirbhís in eaglais an óstaigh. Is dóigh liom go raibh daoine i láthair a cheap ná raibh easpairt mar chuid dár liotúirge. D’fhoghlaim siadsan go bhfuil go deimhin agus go molann Dara Comhairle na Vatacáine é do gach paróiste.

Tá sladmhargadh leabhar ar siúl anseo agus tá a lán á gceannach. Tá a lán cóipeanna de Leabhar Aifrinn an Domhnaigh fós againn agus ós rud é go mbeidh roinnt mhaith athruithe sa leabhar Aifrinn nua a bheidh á fhoilsiú faoi cheann cúpla bliain nó mar sin, níl ach €5 á éileamh ar seo. Nuair a chualaigh mo chomharsa an tAthair Eoghan Ó Cadhla i dtaobh an tslad-mhargaidh iontaigh seo dúirt sé go dtiocfadh sé isteach agus go gceannódh sé lán mála den leabhar breá seo. Dhein sé amhlaidh. Shroich ár ndíolachán an trí chéad euro. Tháinig críoch leis an margadh inniu mar go bhfuil falla mór an halla ina raibh sé á réiteach go cneasta don cenacolo, mar a thugann na hIodálaigh ar an Suipéar Deireanach i fresco de ghnáth. Is mar sin a bheidh an ceann seo a bhfuil Eileanóir ag réiteach ina chomhair le fada an lá agus an oíche.

Bhí dhá lá mór chomórtas amhrán agus rince agus ceoil sa bhFéile Phancheilteach.. Bhíos féin gnóthach ar an Aoine le léacht ar Folk Prayer, nó Ár bPaidreacha Dúchais. Níor chuireas aon tuairim réabhlóideach chun cinn, ach luas samplaí de na paidreacha sin atá anois á n-úsáid sna gnásanna leasaithe do cheiliúradh chuid de na sacraimintí. Táim den tuairim gur chóir an ríotas Gaeilge a réiteach ar dtús agus breis feidhme a bhaint as ár ndúchas agus an leagan Béarla a bhaint feidhm as leagan de na paidreacha dúchais sin. Tar éis lóin d’éirigh liom freastal ar chomórtais na gcóracha. Mar a bheifeá ag súil leis b’iad na Breatnaigh a bhuaigh comórtas na gcór. Ar an láimh eile is iad na Gaeil, agus Corca Dhuibhne le bheith cruinn, a bhuaigh an comórtas Claisceadail.

Bhí cúram cruaidh ar na moltóirí, beirt bhan, Gael agus Cymraes. Bhí torthaí an dá lae le fógairt acu. Tháinig mífhoighne ar chuid den slua mar ní raibh aon ní ar siúl fad a bhí na torthaí á réiteach. Thosaigh cór thíos sa chúinne ag canadh. Chasas féin timpeall chomh fada agus ab fhéidir liom lem’ spága aimlithe, agus lorgaíos  amhráin agus iomainn Cymraeg, Calon Lan, Y Mochyn Du, O Iesu Mawr rho d’anian bur, Saspan fach yn berwi ar y tan. Bhí noson lawen an-dheas againn agus chuir sé na héinne i iúmar suairc.

Bhí tionól an-shásúil againn, ag ceiliúradh ár sagartachta agus bunú na hEocairiste, in Óstán Dromhall ar Mháirt na Seachtaine Móire agus cuireadh clabhsúr ar sin le ceiliúradh Aifrinn an Chriosma. Thug an tAthair Seoirse Ó hAodha, rúnaí an Easpaig, homaile den scoth dúinn. Bhí an Ard-Eaglais lán go doras d’ainneoin na doininne agus bhí d’ádh ormsa go raibh cathaoir rotha agam agus nárbh fhada a d’fhág mo thiománaí, an tAthair Eoghan arís, amuigh sa bhfuacht ach mé a shá go tapaidh isteach faoi dhíon. Déardaoin na Comaoineach bhí ar mo chumas An Suipéar Deirineach a chomhcheiliúradh leis an gCanónach Tomás Ó Luanaigh agus an Soiscéal a léamh. Níor bhaineas feidhm as mo chathaoir rotha ach as mo shiúlaire ag dul chun an Aifrinn ná na searmanas le linn an Tréin. Thógadh sé trí ceathrúna uair a’chloig orm dul óm’ sheomra sa Díseart go dtí an altóir. Tá súil le Dia agam ná tógfaidh sé an méid sin ama orm an Chéad Cháisc eile le Cúnamh Dé agus sinn slán. Bhí freastal an-mhaith ar Aifrinn agus ar shearmanais na Cásca i mbliana.

Ní raibh ar mo chumas a bheith ag an gcruinniú den Choiste Comhairleach um an Liotúirge Gaelach inniu mar go raibh coinne agam le mo chroí-eolaí i dTrá Lí. Bhí echocardiogramme agam; chonac mo chroí bocht agus é ar a dícheall a ghnó a dhéanamh d’ainneoin téachtáin atá buailte leis; dúirt mo chomhairleoir liom go raibh sé ag dul i laghad; nár imí uaim ach é a Dhia mhór na glóire! Sheolas roinnt moltaí ar aghaidh chun an chruinnithe. Is trua nach mbíonn ar ár gcumas  go léir a bheith i láthair ag na cruinnithe seo; is dócha nach bhfuil de leigheas air ach obair bhaile a dhéanamh agus moltaí a sheoladh ar aghaidh; tá duine ionaid-cléireach nó tuata, bean nó fear againn as na Gaeltachtaí móra go léir. Anois an t-am chun a chinntiú go mbeidh gach éinne sásta. Ansin ní leor téacs a sholáthar caithfimid a fhoghlaim uaireanta conas téacs caighdeánach a léamh go canúnach sa Ghaeltacht agus níos caighdeánaí lasmuigh di. Is cúis mhór imní agam go bhfuaireas amach go mbíonn múinteoirí sa Ghaeltacht á rá le leanaí a labhrann Gaelainn sa bhaile, gan sin a dhéanamh mar nach bhfuil an sórt sin Gaeilge ceart. Tá go leor cúinsí ag creachadh na Gaeltachta, ach is peaca é a leithéid seo. Maireann an Ghaeilge ina canúintí agus tá gach canúint saibhir agus luachmhar. Is fada fós go mbeidh báidh againn le canúint úr Bhaile Átha Cliath. Ach tiocfaidh an lá sin fós le cabhair na nDubanna.

Táimid ar ár ndícheall ag déanamh cinnte go mbeidh saol níos sábháilte ó mhí-úsáid ag leanaí agus ag daoine óga as seo amach. Nuair a bhíomar dall ar mhí-úsáid ghnéasach bhínnse sa samhradh cibé áit ina mbínn ag freastal ag impí ar fhostathóirí gan a bheith ag spriunlaithe le daoine óga ar fhostaíocht samhraidh acu. Bhí nithe níos measa ag tarlúint níos giorra do bhaile. De bharr na scannal ina bhfuil baill den chléir freagrach, tá tuiscint níos leithne againn go léir anois ar a fhorleithne is atá mí-úsáid ghnéasach agus a dhíobhálaí atá sé don té a fhulaingíonn é; dealraíonn sé gur laistigh den dteaghlach agus ag cairde agus comharsana is coitianta a tharlaíonn sé; guímis go bhfoghlaimeoimis go léir conas éisteacht le gearáin agus beart a dhéanamh. Beidh tuiscint níos fearr ag lucht na freagarthachta agus saol níos sona ag daoine óga dá bharrsan.

Tá sé in am againn a bheith ag déanamh leorghnímh ar son faillí na n-údarás agus peacaí sagart agus lucht na beatha rialta. Cé a eagróidh oilithreachtaí agus turais ar an intinn sin? Cé a eagróidh deabhóidí le sagairt agus lucht rialta díograiseacha a lorg ar Dhia na glóire in uain seo na gannchúise? Cad iad na hintinní ar a mbeidh deabhóidí na Comhdhála Eocairistí dírithe? Ba bhreá liom a bheith níos bríomhaire don cheiliúradh mór sin. Ba bhreá liom go mbraithfeadh gach éinne a d’fhulaing trí fhaillí lucht údaráis nó trí pheacaí na cléire nó an lucht rialta ar a suaimhneas agus i gcaidreamh grá agus iontaoibhe i gcomaoin Choirp Chríost faoin tráth sin.

Bhí díomá orm níos déanaí nuair a chonac ná raibh na hirisí acadúla á lua ar aon chor sa Léitheoir; ba ghearr go bhfuair sé bás anabaí ach mise gan fonn orm ná an chaoi chéanna agam filleadh ar mo shraith.

Cuirim an-spéis i saothrú an cheoil, sa cheol dúchais go háirithe, cé gur préachán mé ná seinneann aon uirlis. Is iontach an saothrú atá ar an gceol dúchais déanta sna hollscoileanna, agus sna coláistí oideachais. Is trua ná féadaim Ollscoil na hÉireann Gaillimh a lua ar na hinstitiúidí atá ag saothrú an cheoil dhúchais agus gurb iad is gaire do fhoinse dhiamhair an cheoil sin, Gaeltacht Chonamara. Is beag ollscoil a bhfuil aon seasamh aici nach bhfuil ollúnacht le ceol inti. Is cuimhin liom nuair a bhíos ag múineadh na Nua-Ghaeilge i Maigh Nuad go raibh cúrsa onórach sa Cheol agus sa Ghaeilge ar cheann de na cúrsaí ba mhó ar a raibh éileamh. Is dócha gur toisc nach bhfuil cathaoir cheoil sa Ghaillimh go dtéann an oiread sin de scoláirí óga Gaeilge Chorca Dhuibhne go Corcaigh agus go Luimneach in áit chun na Gaillimhe.

Cuirim na trucailí roimh an saothar greanta seo,148 lch agus a dhá dhlúthdhiosca, de cheol agus d’amhráin bheo le trí ghlúine d’amhránaithe Chorca Dhuibhne. Mar a deirtear ar chúl an leabhair féin ‘Comhaid ilmheán le gearrthóga físe d’amhránaíocht bheo ar an dá CD.’ Is cabhair don mhúinteoir agus don dalta béim a bheith ar an líne a bhíonn á ghabháil. Is fearr fós é gur féidir le luí méire an t-amhránaí a fheiscint chomh maith. Tá moladh ag dul do ‘Aonad Forbartha Curaclaim, Coláiste Mhuire gan Smál, Ollscoil Luimnigh, agus go háirithe do m’iarmhac léinn, Roibeard Ó Cathasaigh agus a Mheitheal. Ach féach ar na pearsana eile a luaitear ar na lch teidil ‘Máire Uí Shíthigh, a chomhordaigh, Áine Uí Laoithe amhránaí cónaitheach, Dómhnall Ó Bric a mhaisigh (le draíocht), Garry Ó Briain a léirigh dlúthdhiosca na n-óg, Mícheál Ó hEdhin a chuir an síol agus a shaibhrigh. Tá súil agam go mbeidh na hamhráin bhreátha seo le clos níos minice anois ní hamháin sa scoil ach ar ócáidí ceiliúrtha agus siamsa. Molaimis gach éinne a chuir an t-éacht comhair seo i gcrích, an tríú saothar sa tsraith lena mbaineann Rabhlaí Rabhlaí, agus Scéilín ó Bhéilín chomh maith.

Seasaim anocht liom fhéin,

Ar cheis chaol idir dhá bhliain,

Ceis atá fós ina shaidhm,

Go daingean, idir dhá aois,

Is a mheallann sinne uilig

Thar dhroichead an ama siar

Go cimín féaruaine méith

An tríú mílaois iar Chríost.

Tá an bhliain nócha naoi anois sínte,

Go tréithlag faoi chiach is faoi chrá,

Is gan súil go dtiocfaidh sí slán

Ó ghalair an ama is an bháis,

Is táimse ag fanacht le fonn

Ar uair na meánoíche, gan chrá,

Nuair a dhiúgfaidh mé gloine go tóin,

Ag fáiltiú roimh bhliain náid a náid.

Fágfaidh muid slán go brách,

Le fichiú haois seo an léin,

Aois an chogaidh is na plá,

Aois na mire is na mbréag,

Um mheánoíche na gcártaí anocht,

Fágfaimid slán go deo

Lena barbaracht is lena hár,

Is nár fhille a samhail níos mó.

Ar uair na meánoíche anocht,

Raghaimid thar an gceis úd anonn,

Go misniúil, dána, gan bhuairt,

Is siúlfaidh go cróga, le fonn,

Thar thairseach na mílaoise nua,

Lán dóchais, is creidimh, is brí,

Mar scalann dúinn solas go glé,

D’ár mealladh chun bóthair is slí.

Dúnfar an leabhar anocht,

Ar bhliain, ar mhílaois, is ar ré,

Rud nach dtarlóidh arís,

Go mbeidh dhá scór glún eile faoin gcré.

Mar sin, le misneach, is le croí,

Ólaimis a sláinte gan tocht,

Is guímis fad saoil agus séan

Ar a maireann ar an saol seo anocht.

(Oíche Chinn Bhliana 1999)

MÁIRT NA MIRE

Fanfaidh cuimhne an lae sin

Gearrtha go doimhin dearfa

Ar chlár dúr darach na cuimhne,

Nuair a ligeadh srian le sceimhle

Ar an aonú lá déag, go dearfa,

De Mheán Fómhair úd an bhasctha.

Ba lá é lán dóchais is misnigh,

Lá ag tuar na maitheasa,

Gan scamall gur fiú trácht air

Ar spéir gheal, ghlé, na gile,

Ach de phlimp, gan aon choinne,

Dhorchaigh spéir is talamh,

Le fuath is le binib,

Ó bhun go barr na cruinne

Ar scáileáin ár dteilifíseán,

Léiríodh dúinn go soiléir,

Cumhacht an oilc is an doichill,

Nuair a leag fir sin na sceana

Trádthúir áille an domhain,

Is chuala an saol an tuairt,

Nuair a thit na foirgnimh arda

Ó spéir anuas ar thalamh.

Tá deireadh leis an tseanré,

Nó tuigfidh gach éinne feasta,

Nach buan ár gcónaí ar thalamh,

Mar bearnaíodh ár ndóchas

I sléacht úd Mháirt na Mire.

Cé chosnóidh sinne feasta?

Nó deineadh sléacht gan teorainn

Ar chrann cosanta na saoirse,

Nuair a leagadh trádthúir na cruinne..

Tá deireadh feasta le cinnteacht,naofacht ár mbeatha ar talamh,

Nó bearnaíodh gan stró le sceana, fallaí cosanta ár ndaingin,

Ach guímis solas na soilse, agus scíth shíoraí na síochána,

Dóibh siúd uilig a cailleadh, in ár dearg Mháirt na Mire.

Fáilte romhat, a Easpaig

Fáiltíonn Osraí romhat, a Easpaig,

Go Suí Chiaráin, cois Feoire glé,

Fáiltíonn do phobal romhat abhaile

Ón Róimh anoir mar Aoire Dé.

Bronnadh cumhacht trí leagan lámh ort,

Glacaimidne led mhisean chugainn,

Is guímid rath is séan ort feasta,

Grásta ó Dhia duit is dúinn.

Nár laga Dia do mhisneach choíche,

Go neartaí sé do chroí ‘s do lámh,

Go n-éirí leat trí dheonú Chríosta

Teaghlach Chiaráin a sheoladh slán.

Nollaig ‘07

Nollaig eile chugainn faoi dheifir,

Gearróga dubha linn, dár reo,

Ach cuimhní geala mar ré dár seoladh

Siar faoi ghradam go Ríocht na n-óg.

Ré gan fearthainn, gan sioc, gan sneachta,

Taitneamh gréine as spéartha glé,

Gaineamh leata ar chuile urlár

Ag fáiltiú roimh bhreithlá Mhac Dé.

Coinnle geala mar chuireadh uainne

Don Mhaighdean óg is dá céile chaoin,

Teacht ar chuairt chugainn ó fhuacht na hoích’

Le foscadh fíor a thabhairt don Naí.

Maidin Nollag is sioc ar thalamh,

Spéir go drithleach, in omós don Rí,

Pobal tuaithe ag triall ar Aifreann

Le breithlá sona a ghuí don Naí.

D’imigh sin is shíothlaigh m’aisling,

Is táim anois ar ais im aois,

Ach fanfaidh fís gheal, ghlé, na hóige

Le teas is dóchas a adhaint im’ chroí.

Ceiliúradh Na gCeithre Scór !

“Bí ag caint ar an bhfuaimbhac, mar theorainn

‘dir luas fuaime is luas tá níos mó,

Ach ar thrasnaigh tú aoisbhac na mblianta                                                                                       Nuair a sháraítear bac na gceithre scór?”

“Níl i gceist a’d ach breithlá  ‘mháin eile,

Is tá cleachtadh maith faighte agat ar sin.

Ní fheictear fís aoise nó ama,

Nuair a chuirtear bliain eile ar do chlog.”

“Nach breá réidh a thagann an chaint chugat,

Is nach fial thú le comhairle na ndall,

Ach má sháraíonn tú fhéin na ceithre fichid,

Athróidh tú do phort agus d’fhonn.

Thrasnaigh mé an díog sin, le déanaí,

Is dár m’fhocal ! ’sí  ‘tá doimhin, lán brí,

Níl mé tagtha chugam fhéin fós  ‘na dhiaidh,

Nó ní fearrde mé an aoisbhac a chloí.

Ach cá bhfuil an ghaois a níos blianta?

Nó cá bhfuil an meas ar an aois?

Nuair a thrasnaíonn tú díog na gceithre scór

Níl meas feasta ag éinne ar do ghaois.

Do-fheicthe, do-chloiste, do-thuigthe,

Tabharfar an chluas bhodhar ar do chiall,

Ní fheicfear an áilleacht tá ceilte

Faoi roic is faoi shlad úd na mblian.

Ach tuig seo, a dhuine id’ bhlianta,

A bhfuil ionatsa tairbhe is toirt,

Ná caitear do ghaois uait go fánach,

Mar dhéanfaí í a shatailt sa mhoirt.”

Ealta na mblianta

Mar ealta ag iníor go sásta leo fhéin

Ar bhogach lán beatha is bia,

Seasann na blianta ar thrá gheal na hóige

Lán misnigh, is mórtais is brí.

Le himeacht na mblianta, i ngan fhios dom fhéinig,

Thosaigh an ealta dom thréigint,

Cé nár mhothaigh mé tada i gcaitheamh an ama,

Ach misneach is neart i mo ghéaga.

D’éalaíodh bliain, is d’imíodh bliain eile,

Is sciobadh an seabhac a sháith-sean

Is nuair a dhúisíos suas as suan úd mo laethe

Ba bheag a bhí fanta den ealta.

Cár imigh na blianta, ar chuid dílis dem ré iad?

Nó conas a d’imigh i ngan fhios dom?

Ach dá bhféadfainnse fhéin an fhadhb sin a scaoileadh,

Bheadh rún na beatha daonna agam scaoilte.

Ach bíodh nach bhféadfainn an fhadhb sin a fhuascailt,

Nó rún doilfe na beatha a scaoileadh,

Níl agam le déanamh ach an ghríosach a choigilt,

Is sásamh a bhaint as an dríodar.

Cathair Chainnigh

Ársa buan  an chathair seo

Ar bhruach na Feorach groí,

Suite anseo go sásta

Ar dhúshraith ghlé na Rí.

Foscadh fial dá muintir,

Thar áirsí caol’ na mblian,

A gcaisleán is a séipéal

Mar dhíon ar olc ’s ar phian.

Nach iomaí duine a d’áitigh

Na tailte seo, i gcuan

Ár n-abhann iascmhar, álainn,

Ó laethe Chainnigh anonn?

Nár dhian a throid a dtaoisigh,

Ar leo an caisleán nocht,

Ar bhruach na Feorach áille,

Is a chosain é go docht?

Sníofa trí scéal na cathrach,

Tá fuil, is glóir, is crá,

Ó laethe Chainnigh chráifigh

Go Cromail duairc an áir.

Inniu, faoi theas na gréine,

I Samhradh na ngéabha buí,

Codlaíonn sráid is tithe

Ag smaoineamh ar ghlóir a bhí,

Nuair ba Phríomhchathair Éireann uile

Ardchathair seo Osraí,

Nuair a shuigh a Dáil go socair

I Sráid na Feise thíos.

Ach maireann fís an aontís,

Cois Feorach groí an áigh,

Nuair a cheangail Gaeil is SeanGhaill

Snaidhm charadais gan cháim.

Is tuigtear fós cois Feorach,

Go bhfíorófar anseo a bhfís,

Is go mairfidh feasta faoi shíocháin,

Sliocht a sleachta siúd faoi shíth.

DEACHÚ    NA    DÍCHUIMHNE

Carnann ceo tiubh farraige

isteach ó Dhufair, is ó Charraig Bháite,

is líonann log is sraith

le toit draíochta,

aniar as Ríocht na nOileán.

Slogtar is ceiltear

dumhach is biolla

i gcraos gortach do-líonta

Phéist draíochta an Cheo,

a sheoltar chugainn,

gach seachtú bliain,

le mil is uachtar Iorrais

a bhearradh go tostach ciúin,

Is le fáltas fial a sholáthar

do Shí stiúctha na n-Oileán,

lena bpotaí a líonadh,

is le cúl a chur ar a n-ocras.

Tuigtear domsa, corruair,

go dtagann péist na díchuimhne,

de ruaig reatha orm fhéin,

le tobar m-eolais a bhearradh,

Is le cúinneog mo léinn a chreachadh,

nuair a sheolann péist na mblianta

ceo millteach na díchuimhne

isteach thar bhiolla is dumhach,

trí log is trí shraith an eolais,

a bhailíos fhéin le hallas is le cruatan,

thar bhlianta fada mo shaothair.

Nuair a ghlanann ceo úd na draíochta,

is nuair a chuartaím arís mo stór,

cuirtear ar mo shúile dhom,

nach ann dá leath, nó níos mó,

ach é ardaithe lei

ag péist ghortach na díchuimhne,

le freastal ar lucht na Sí

nach mbíonn ar a gcumas feasta,

eolas is léann a bhailiú,

amuigh faoi sholas an lae,

nó seasann muidinne sa mbealach,

is fágann a gcéadfaí folamh,

nuair a scalann grian nó ré,

as spéartha geala, ar thalamh.

Sin mo dheachú íoctha,

is caithfear bheith dá héaghmais,

maraon le gach bearna a líonadh

Le dua is le hallas an tsaothair,

Mar níl éaló as na fiacha,

Nó cúl le cur ar na blianta.

*********************************

Cuimhní na Nollag

Cuimhní na Nollag  ‘na rás chugainn,

Is coinneall mhór dhearg ina chaor,

Gaineamh geal leata ar urláir

In onóir do Mhac Dé ina Naí.

Cácaí na Nollag á mbácáil

Is a mboladh mar thúis gan locht.

An ghé ramhar pioctha is bearrtha,

Feistithe san oigheann ina nocht.

Páistí ar rotha le gliondar

is a súile ag drithliú mar réalt’

Ag smaoineamh ar “Santy” is a fhianna

Chucu thar Bhealach na Néall

Tá an chistin ‘nois maisithe glégeal,

Eidhean is cuileann go fras,

Is croíthe ‘na lasair mar choinnle

Ag fáiltiú roimh Íosa is a Mham.

Maidin amárach, más beo sinn,

Éireoimid le solas a Réalt’,

Is raghaimid go hAifreann na Gine

Ag comóradh breithlá ár nDé.

Stánann Strainséir

Cé hé an strainséir,

A stánann go guaireach

As scathán mo bhearrtha

Gach maidin?

Mar is ann dó gach maidin,

Nuair a chuirim chun saothair,

Lem’  fheasóg a lomadh

Go néata.

Cá bhfuil an gasúr

A stánadh go fiosrach

Ar fhéasóg na hóige.

Ag péacadh?

Is cá bhfuil an t-ógfhear

A chaitheadh súil bhródúil,

Ar fhéasóg á leagan

Le faobhar.

Nó cá bhfuil an bunfhear,

Le rásúr gan chaime,

Ag lomadh a fhéasóg

Go fearga.

Tá sé athraithe, roctha,

Ag rúscadh na haoise

Is aosaithe ag sobal,

Na mblianta.

Seol chugam inniu an cine daonna go léir go mór mór na peacaigh.

A Íosa róthrócairigh arb é do nádúr a bheith trócaireach linn agus maitheamh dúinn, ná féach ar ár bpeacaí ach ar an muinín a chuirimid i do mhaitheas gan teorainn. Glac linn go léir in áitreabh do Chroí Róthrócairigh agus ná lig dúinn riamh éalú as. Impímid é sin ort tríd an ngrá a aontaíonn thú leis an Athair agus leis an Spiorad Naomh.

A Athair Shíoraí, iompaigh do ghnúis chuig an gcine daonna go léir agus go speisialta chuig na peacaigh bhochta, agus iad go léir cumhdaithe i gCroí róthrócaireach Íosa. Ar son a Pháise bhrónaigh taispeáin dúinn do thrócaire le go molaimis cumhacht gan teorainn do thrócaire le saol na saol. Amen.

An Dara Lá

Seol chugam inniu anamnacha sagart agus lucht rialta

A Íosa róthrócairigh óna dtagann gach ní fónta, méadaigh do ghrá i bhfir agus i mná atá coisricthe do do sheirbhís, i dtreo go ndéanfaidh siad mórchuid dea-oibreacha trócaire, agus go dtuga cách a fheiceann iad glóir d’Athair na Trócaire ar Neamh.

A Athair shíoraí, féach go trócaireach ar na tofaigh i d’fhíonghort-ar anamnacha sagart agus lucht rialta-agus bronn orthu neart do bheannachta. Ar son grá Chroí do Mhic ina bhfuilid lonnaithe, tabhair dóibh do chumhacht agus do sholas  ionas go mbeidh ar a gcumas daoine eile a threorú i slí an tslánaithe agus iomann molta a chanadh do do thrócaire gan teorainn go brách na breithe. Amen.

An Tríú Lá

Seol chugam inniu na fíréin dheabhóideacha go léir

A Íosa róthrócairigh, bronnann tú, as ciste do thrócaire, do ghrásta go flaithiúil ar an uile dhuine. Glac linn in áitreabh do Chroí Róthrócairigh agus ná lig dúinn choíche éalú as. Impímid ort an grásta sin a thabhairt dúinn as ucht an ghrá ró-iontaigh sin don Athair neamhaí atá ar dearglasadh i do Chroí.

A Athair Shíoraí, féach go trócaireach ar anamnacha dílse amhail ar oidhreacht do Mhic. Trína Pháis dhólásach tabhair dóibh do bheannacht agus leath orthu brat do chosanta go buan. Ar an gcuma sin ná teipeadh a ngrá agus ná caillidís choíche ciste an chreidimh bheannaithe ach, le sluaite uile na nAingeal agus na Naomh, go móra siad do thrócaire gan teorainn le saol na saol. Amen.

An Ceathrú Lá

Tabhair chugam inniu iad siúd nach gcreideann i  nDia

agus iad siúd nach aithnid dóibh mé.

A Íosa róthrócairigh, is tú solas an domhain uile. Glac in áitreabh do Chroí Róthrócairigh a n-anamnacha siúd nach gcreideann ionat nó nach aithnid dóibh tú fós. Go raibh do ghrásta ina solas dóibh siúd chomh maith  ionas go mola siadsan leis, mar aon linne, do thrócaire iontach agus ná lig dóibh éalú as áitreabh do Chroí Róthrócairigh.

A Athair Shíoraí, féach go trócaireach ar a n-anamnacha siúd nach gcreideann fós i do Mhac agus ar anamnacha na ndaoine nach aithnid tú dóibh ach atá lonnaithe i gCroí Róthrócaireach Íosa. Meall iad go solas an tSoiscéil. Ní eol do na hanamnacha seo cad é mar shonas é grá a thabhairt duit. Deonaigh go mórfaidh siadsan leis féile do thrócaire ar feadh na síoraíochta. Amen.

An Cúigiú Lá

Tabhair chugam inniu anamnacha Bráithre atá Scartha uainn.

A Íosa Róthrócairigh, ar tú an Mhaith ann féin, ní dhiúltaíonn tú solas dóibh seo a lorgann ort é. Glac in áitreabh do Chroí Róthrócairigh a n-anamnacha siúd a scar le d’Eaglais. Meall le do sholas ar ais go haontas d’Eaglaise agus ná lig dóibh éalú ó áitreabh do Chroí Róthrócairigh, ach féach chuige go dtaga siadsan leis chun féile do Thrócaire a mhóradh.

A Athair Shíoraí, féach go trócaireach ar a n-anamnacha siúd atá scartha ó Eaglais do Mhic, go mór mór iad siúd a dhiomail do bheannachtaí, a bhain mí-úsáid as do ghrástaí ag diúltú go ceanndána scor dá n-earráidí. Ná féach ar a n-earráidí, ach ar ghrá do Mhic féin agus ar a Pháis shearbh a d’fhulaing sé ar a son mar go bhfuil siadsan leis cumhdaithe  ina Chroí Róthrócaireach. Féach chuige go móra siadsan leis do mhórthrócaire le saol na saol. Amen.

An Séú Lá

Tabhair chugam inniu anamnacha na gcneasta agus na n-uiríseal ó chroí agus anamnacha na leanaí beaga.

A Íosa róthrócairigh dúirt tú féin ‘ tagaigí ar scoil chugamsa mar táim cneasta agus uiríseal ó chroí.’ Glac isteach in áitreabh do Chroí Róthrócairigh anamnacha na gcneasta agus na n-uiríseal agus anamnacha na leanaí beaga. Cuireann na hanamnacha seo eacstais ar neamh uile agus is iad muirníní an Athar neamhaí iad. Is fleasc cumhra bláth iad os comhair chathaoir ríoga Dé; is aoibhinn le Dia féin a gcumhracht. Tá áitreabh buan i do Chroí Róthrócaireach, a Íosa, agus iad ag canadh iomann grá agus trócaire gan stad.

A Athair Shíoraí, féach go trócaireach ar na hanamnacha cneasta agus uiríseal agus ar anamnacha leanaí beaga atá á gcumhdach in áitreabh Chroí Róthrócaireach Íosa. Is iad na hanamnacha seo is cosúla le do Mhac. Éiríonn a gcumhracht ón gcré suas chun do chathaoireach ríoga. A Athair na trócaire agus na maitheasa go léir, impím ort as ucht an ghrá atá agat do na hanamnacha seo agus an aoibhnis a bhaineann tú astu: beannaigh an domhan uile ionas go gcanfadh na hanamnacha uile le chéile moltaí do thrócaire ar feadh na síoraíochta. Amen.

An Seachtú Lá

Tabhair chugam inniu na hanamnacha a thugann urraim agus glóir do mo  thrócaire.

A Íosa róthrócairigh ar grá ann féin do Chroí, glac in áitreabh do Chroí Róthrócairigh a n-anamnacha siúd a thugann moladh agus urraim ar leith d’iomláine do thrócaire. Is tréan iad na hanamnacha seo le neart Dé féin. Leanann siad seo ar aghaidh as measc na hainnise agus na ndonas le muinín as do thrócaire. Tá na hanamnacha seo aontaithe le hÍosa agus iompraíonn siad an cine daonna go léir ar a nguaillí. Ní thabharfar breith dhian ar na hanamnacha seo ach beidh siad i mbarróg do thrócaire agus iad ag fágaint an tsaoil seo.

A Athair Shíoraí, féach go trócaireach ar na hanamnacha a thugann urraim agus glóir don cháilíocht is mó agat, do thrócaire gan teorainn agus atá á gcumhdach in áitreabh Chroí róthrócaireach Íosa. Is soiscéal beo iad na hanamnacha seo; tá a lámha lán d’oibreacha na trócaire, agus a spiorad ar maos le háthas agus iad ag canadh caintic thrócaire duitse. Impím ort a Dhia, an Té is Airde, taispeáin dóibh do thrócaire de réir an dóchais agus na muiníne a chuireadar ionat. Go gcuirtear i gcríoch iontu gealltanas Íosa a dúirt leo go ndéanfadh sé féin na hanamnacha a thabharfaidh urraim don trócaire gan teorainn seo dá chuid a chosaint mar a dhéanfadh a ghlóir féin i gcaitheamh a saoil agus, go háirithe in uair a mbáis. Amen.

An tOchtú Lá

Tabhair chugam inniu na hanamnacha atá i bPurgadóir

A Íosa thrócairigh, dúirt tú féin go bhfuil tú sa tóir ar an trócaire. Tugaim dá réir sin go háitreabh do Chroí Róthrócairigh na hanamnacha i bPurgadóir, anamnacha a bhfuil cion mór agat orthu ach nach foláir dóibh cúiteamh a dhéanamh le do cheart. Go múcha na sruthanna fola agus uisce a bhrúcht ó do Chroí na lasracha glanta ionas san áit sin leis go molfaí cumhacht do thrócaire.

A Athair Shíoraí, féach go trócaireach ar na hanamnacha atá ag fulaingt i bPurgadóir ach iad á gcumhdach i gCroí Róthrócaireach Íosa. Impím ort dar Páis róphianmhar Íosa, do Mhac, agus dar na piollóidí go léir a ghoill chomh géar sin ar a Anam Rónaofa, nocht do thrócaire do na hanamnacha atá faoi do scrúdú cóir. Ná féach orthu ar aon bhealach eile ach trí chréachta Íosa, do Mhac ró-ionúin, mar creidimid go daingean ach bhfuil aon teorainn le do mhaitheas ná le do thrócaire.

An Naoú Lá

Tabhair chugam inniu na hanamnacha a d’éirigh alabhog

A Íosa na Trócaire, ar tú an Trócaire ann féin, tugaim anamnacha alabhoga isteach in áitreabh do Chroí Róthrócairigh. I dtine seo do ghrá íon, go gcuirtear ar lasadh arís le díograis na hanamnacha alabhoga seo a líon tú le gráin mar a dhéanfadh corpáin. A Íosa Róthrócairigh, bain feidhm as uilechumhacht do thaise is do thrócaire agus tairring isteach i dtine dhúthracht do ghrá iad; bronn tabhartas do ghrá naofa orthu mar níl aon ní thar do chumas.

A Athair Shíoraí, féach go trócaireach ar anamnacha alabhoga atá mar sin féin á gcumhdach i gCroí Róthrócaireach Íosa. A Athair na Trócaire, impím ort, dar Páis phianmhar do Mhic agus dar a chéasadh ar feadh trí uair a’chloig ar an gCrois, doimhne do thrócaire a ghlóiriú. Amen.

Mar Nóibhéine

De bhreis ar an Nóibhéine chun na Trócaire Diaga a thug ár dTiarna do Naomh Faustina dá cleachtadh príobháideach féin, nocht sé di urnaí chumhachtach eile a theastaigh uaidh a déarfadh gach éinne agus arb ainm di ‘Mionphaidrín na Trócaire Diaga’. Deireadh Faustina an Mionphaidrín gan stad geall leis go mór mór do dhaoine ag saothrú an bháis agus spreag  an Tiarna í chun daoine eile a mhealladh le hé rá chomh maith agus gheall sé grástaí ar leith dóibh siúd a déarfadh an urnaí speisialta seo.

Is féidir an Mionphaidrín a rá aon uair ach d’iarr an Tiarna é a rá mar nóibhéine go háirithe ar na naoi lá roimh Fhéile na Trócaire [ag tosnú ar Aoine an Chéasta]. Gheall sé ‘Leis an Nóibhéine seo [de Mhionphaidríní] bronnfaidh mé gach grásta is féidir ar na hanamnacha’ .

Is féidir an Nóibhéine Mionphaidríní a ghuí dár n-intinní pearsanta féin nó é a ofráil mar aon leis an  Nóibhéine chuig an Trócaire Dhiaga ar na hintinní laethúla a dheachtaigh ár dTiarna do Naomh Faustina [féach romhainn].

Coinníollacha

Is iad na coinníollacha faoina mbronntar an grásta ar leith [glanadh iomlán na bpeacaí go léir agus na bpionós a ghabh leo] ar Fhéile na Trócaire Diaga:

Tá Féile na Trócaire le ceiliúradh ar an Domhnach tar éis Domhnach      Cásca.

Ba cheart go raghadh Nóibhéine Mionphaidríní roimh an bhFéile agus go dtosódh sé Aoine an Chéasta.

Ba cheart go mbeadh homaile an tsagairt ar Thrócaire Dé an lá sin.

Ba cheart go ndéanfaimis machnamh an lá sin ar Rúndiamhair an tSlánaithe mar an foilsiú is mó de Thrócaire Dé.

Ba cheart go mbeannódh an sagart íomhá Thrócaire Dé le searmanas an lá sin.

Ba cheart an íomhá a nochtadh agus ómós a thabhairt di an lá sin.

Ba cheart dul chun faoistine agus comaoineach ar an lá sin nó chomh gairid agus is féidir dó. Ba cheart an chomaoineach a bheith fiúntach  le lánmhuinín i dTrócaire Dé.

Ba cheart gníomh trócaire a tharlú inár saol.   [Trócaire i ngníomh, i mbriathar agus in urnaí, ag maitheamh, ag sólású, gníomhartha corportha na trócaire, urnaithe ar son trócaire don domhan. ]

Urnaí Chlabhsúir

A Dhia Shíoraí ina bhfuil an trócaire gan teorainn agus ciste na trua dodhíscithe, féach go lách orainn agus méadaigh do thrócaire ionainn ionas, in am an ghátair, ná tiocfadh éadóchas orainn na easpa misnigh ach go ngéillfimis do do Naomhthoil arb é an Grá agus an Trócaire é.

]]> http://www.ansagart.ie/wordpress/?feed=rss2&p=667 http://www.ansagart.ie/wordpress/?p=663 http://www.ansagart.ie/wordpress/?p=663#comments Fri, 04 Jun 2010 09:05:23 +0000 admin http://www.ansagart.ie/wordpress/?p=663 Sagart díograiseach , Gaelach a bhi ann , a chaith formhór dá shaol idir cathair Luimní agus Baile Átha Cliath . Saolaíodh Seán Ó Duibhir i Luimneach i 1921, agus tar éis dó bun- agus meán-oideachas a fháil idir Coláiste na Rinne, Scoil na mBráithre Chríostaí agus Coláiste na nÍosánach , An Corrán , Luimneach , chuaigh sé isteach i gCumann Íosa . Chaith sé dhá bhliain in Emo i lár tíre , agus idir 1941 is 1944 bhain sé amach céim Ealaíne i gColáiste na hOllscoile, B.Á.C. Mar is gnáth leis na hÍosánaigh, bhí tréimhse fada ullmhúcháin roimhe- ag staidéar fealsúnachta, ag múineadh, ag staidéar diagachta, sar ar óirníodh é i 1953.

Chaith an tAth. Ó Duibhir tréimhsí ag obair i nGaillimh agus sa Tulach Beag, Co. Uibh Fhailí , sar ar fhill sé ar Bhaile Átha Cliath . Ó 1975 ar aghaidh, bhí sé ag cabhrú leis an Ath. Diarmuid Ó Laoghaire in eagarthóireacht An Timire agus le Foilseacháin Ábhair Spioradálta. Chruthaigh sé a chumas i gcúrsaí gnó agus margaíochta. Is cuimhin le daoine san ardchathair é ag teacht chuig eaglais ina mbíodh Aifreann Domhnaigh trí Ghaeilge ar siúl agus cás aige lán le leabhair spioradálta Ghaeilge, go háirithe cinn do pháistí, agus iad sin ar díol tar éis an Aifrinn . Ag éirí as sin agus as gnó dáilte The Messenger, tharla eachtra barrúil a d’inis Caoimhín Ó Ruairc S.J. agus é i mbun seirbhíse paidreoireachta an tráthnóna roimh shochraid  i mí Deireadh Fómhair 2007. Bhain an eachtra le Seán Ó Duibhir a bheith ciontach as an trácht go léir trí Bhaile Átha Luain, soir agus siar, a stop ! .Bhí sé tar éis dul isteach i siopa i lár an bhaile maidir le síntiús don Messenger agus a ghluaisteán beag d’fhágaint páirceáilte ar an bpríomhshráid. B’shin sna 1970í nuair a bhi na “Trioblóidí” sa Tuaisceart go han-olc agus daoine sa Phoblacht freisin mí-shuaimhneach faoi bhuamaí i ngluaisteáin. Thug Gardaí faoi ndeara an gluaisteán páirceáilte go mí-dleathach agus gan an úinéir ag teacht ar ais go tapaidh . Chuir na Gardaí fios ar aonad diúscartha buamaí an Airm sa Bheairic áitiúil , agus sarar tháinig siad, stopadh an trácht go léir trí lár an bhaile . Bhí an t-ádh  ar an Ath. Ó Duibhir gur tháinig sé ar ais sarar pléascadh a ghluaisteán !

I 1990, aistríodh é ar ais chuig a chathair dúchais. Chaith sé blianta ina bhainisteoir do F.Á.S , ina Threoraí Spioradálta, agus ag cabhrú i séipéal na nÍosánach ann . Nuair a bhí ceithre scór bliain sroichte aige, thug cara leis i Luimneach bronntanas dó -áit ar oilithreacht  ar lorg N. Pól sa Tuirc . Bhíodh na sagairt éagsúla ar an oilithreacht ag léamh Aifrinn laethúla ina seomraí óstán, ós rud é nach raibh cead Aifreann poiblí a cheiliúradh (ach amháin in Eifeasas). As Gaeilge a léadh  an tAth Ó Duibhir a Aifreann, dar ndóigh, agus tharla go rabhas-sa ar an oilithreacht san, is chuig a Aifreann a théinn. Bhí radharc na súl ag teip air faoin am san, ach bhí paidreacha agus Canóin an Aifrinn de glan-mheabhair aige. Bhímís ag socrú léitheoirí ó dhaoine a thiocfadh don Aifreann, agus mar gheall ar an Soiscéal , d’iarr sé ormsa é a léamh - ag rá, ‘déanaim déagánach sealadach díot !’ Bhíos buíoch as an príbhléid sin ó sheanchara .

Lean Seán Ó Duibhir leis ag obair fad a mhair a shláinte. Ag deireadh, B’éigean dó dul isteach i dtigh banaltranais atá fós ag  na hÍosánaigh i Ranalach., B.Á.C . Bhí sé bliain is ochtó caite aige nuair a glaodh chun síoraíochta  air. Beannacht Dé leis.

]]> http://www.ansagart.ie/wordpress/?feed=rss2&p=663 http://www.ansagart.ie/wordpress/?p=658 http://www.ansagart.ie/wordpress/?p=658#comments Fri, 04 Jun 2010 08:44:51 +0000 admin http://www.ansagart.ie/wordpress/?p=658

Do Ealanóir ealaíontóir Dé atá ag saothrú

go dícheallach le fresco na séire deireanaí

a chur i gcrích sa Díseart

Tá do cheannín suaite, cíortha, deolta agat, a Ella.

Is iomaí suíomh d’Aindrias, do Philib, do Iúd, do Pharthnán

Is don Dáréag ar fad atá pléite, triailte caite i leataoibh agat

Agus tabhartha ar ais le luas mire le do mhéirín cneasta.

Luíd níos fearr le chéile is lena gcúinsí is a dtodhchaí.

Seo tú anois agus gach ceann gruaige tóiste, prioctha,

Sáite sall agat is tairringthe anall agat is leata cliathánach.

Tá mearthal curtha ar ingne na gcos faoin mbord agat.

N’fheadair siad an bhfuilid ar na cosa cearta nó cé leis iad.

Ach táid ag socrú go síoch grách mar atáid is na héinne sásta.

Tá Críost i lár slí ina sheasamh ag an mbord agus é ina sprioc

Ag súile an aonúir déag atá dírithe air ó gach aird.

Tá an t-arán beo á shíneadh aige chun Eoin Broinne

Lena láimh chlé ó chóngar a chroí agus ina lámh dheas

Tá an bhollóg óna bhfuil na héinne lena Chorp a ghlacadh

Agus os a chomhair tá an chailís fíona a bheidh ina Fhuil

Á ól i sacraimint seo Chailbhire. Rúndiamhair ár gCreidimh.

Tá Iúdás bailithe leis amach san oíche agus a stól tite ar lár

Ach a mheon fós sa phréachán dubh, an gadaí ubh,

An sladaí gearrcach le dhá sheicil ina ghob go gramhsach.

Ar bhord na séire tá flúirse aráin torthaí, crúscaí uisce is fíona

Agus cosa fúthu ag dul anseo is ansiúd mar is fearr a oirid.

Caith uait an imní, a chroí deoil, a Ella, faoin gcúlra is

Tabhair d’aghaidh ar Iarúsailéim is bí i d’oilithreach ann.

Tiocfair abhaile is id ríomhaire beidh cuspaí do gach folús,

Bronntanas an Spioraid a thuill do thnúthán íon.

Chuaigh Harry Clarke go hÁrainn dá shliogáin

Is raghairse go Iarúsailéim is gheobhair sciatháin.

Samhradh 2010

An Sagart ISSN 0791-3575 Iml. 54 Uimhr.2

Iris Chumann na Sagart Samhradh 2010

Eagarthóir: Pádraig Ó Fiannachta

Síntiús bliana don iris €15, agus é sin le híoc don bhliain le teacht ar 1ú Eanáir. Is féidir an síntiús a chur go dtí an tEagarthóir, An Sagart, an Daingean, an té is bainisteoir freisin faoi láthair. Bíonn foighne ag an mbainisteoir de ghnáth agus ní chuireann sé ordú ar ceal gan scéala a fháil nach mian leis an síntiúsóir an iris bhocht a fháil. Níl ach 501ar ár liosta seoltaí anois. Cuir aistí, litreacha etc. go dtí An tAth. P. Ó Fiannachta, An Sagart, An Díseart, An Daingean, Co. Chiarraí, e-phost pof@diseart.ie. Cuir cóip de d’alt ar aghaidh mar cheangaltán más mian leat nó ar dhlúthdhiosca. Microsoft Word is fearr leis an eagarthóir. Cuir cóip chrua mar aon leis an e-chóip más furasta sin. Dhéanfadh fiú lámhscríbhinn an gnó, ach gur breis dua sin don eagarthóir. Ba bhreá leis an eagarthóir breis a chlos ó chraobhacha Chumann na Sagart ar fud an tíre. Bheadh fáilte ar leith roimh ghrianghrafanna daite tógtha fiú ag ceamara seanaimsire. Níl go leor ábhair á  chur chuige leis ó choistí Ghlór na nGael. Ba ghnáth ráithe i ndiaidh ráithe, tuairisc ar thionsnaimh nua le Glór a bheith á dtuairisciú san iris seo sa seanam; agus scaiptear cóipeanna di ar rúnaithe na gcoistí i gcónaí le súil go mbeadh an t-eolas sin ina chabhair agus ina spreagadh ag daoine eile. Chuir a lán daoine spéis bhreise san uimhir dheireanach den Sagart mar go raibh an oiread sin faoi Ghlór ann agus go deimhin faoi Chumann na Sagart chomh maith.

Cuireann sé saghas draíocht orm; saghas draíocht spioradálta abraimis, go mór mhór ag saibhreas cainte Ghaeilge bhinn bhlasta na Mumhan agus ina theannta san, áilleacht do-inste Chontae Chiarraí - áilleacht a spreagann mothúcháin spioradálta ionam-sa. Agus maidir leis an áilleacht úd, tá sé scríofa ag tuairiseoir den iris idirnáisiúnta sonrúil, taistil, úd, an “National Geographic Magazine”, gurb é an réigiún seo, Corca Dhuibhne “the most beautiful place on earth” - an áit is áille ar domhan.

Tá sé thar a bheith cuí, más ea, go bhfuil imeachtaí na maidne seo á reáchtáil san ionad beannaithe seo, a bhuíochas sin do Ord Shiúracha na Toirbhirte, iníonacha spioradálta Nanó Nagle. Thánadar anseo don chéad uair in 1829 - bliain chinniúnach Fuascailt na gCaitliceach - a bhuíochas sin don gCiarraíoch cáiliúil eile úd, an fuascailteoir Dónall Ó Conaill. Tháinig triúr díobh ar dtús go dtí an Daingean óna gclochar i dTrá Lí, faoi cheannas na Siúrach, Úna Ní Lonargáin agus chuireadar fúthu go sealadach i dteach an tSagairt Pharóiste. Thosnaigh siad ag múineadh sa teach úd go dtí gur osclaíodh an scoil seo, trí bhliana dár gcionn in 1832. Cuireadh 1000 duine faoi láimh an Easpaig an bhliain sin. Chomh maith le bheith ag múineadh sa bhunscoil agus níos déanaí sa mheánscoil, dar ndó, bhíodar ag fóirithint ar na daoine bochta, na hainniseoirí agus orthu siúd, ach go háirithe, gur luigh an Gorta Mór agus an galar a lean é, orthu. Cailleadh cúigear dá gcuallacht le linn an Ghorta; chuir an Pápa - Pio Nónó, litir bhuíochais agus molta chucu, chomh maith le deontas do bhochtáin na háite. Dheineadar éacht freisin ag solathár fostaíochta do chailíní agus do mhná trí chniotáil agus cróisé a mhúineadh dóibh - díreach mar a bhí á dhéanamh dar ndó, ag a leathbhádóirí cráifeacha eile, sna hOird éagsúla ar fud na tíre. Ach i ndeireadh na dála, cosúil le han-chuid eagraíochtaí spioradálta eile na linne úd tar éis athruithe an dara Comhairle Vatacánach, chomh maith le laghdú uimhreacha daltaí, b’éigean dóibh athsmaoineamh ar a gcúrsaí beatha agus dá bharrsan a saothar spioradálta a leathnú amach ar bhealaí nua éagsúla eile. Nuair a tugadh an cead dóibh, thosnaíodar le fonn nua a bheith gníomhach mar shampla, i gCumann Naomh Uinseann de Pól; an Léigiún Mhuire, sna Réadóirí, sa Choiste Liotúirge agus mar sin de. Bhí fáilte riamh roimh lucht déirce agus bhí cistin agus seomra bídh réidh dóibh i gcónaí i gClochar Naomh Sheosamh mar ba dhual do chuallacht Nanó de Nógla, a bhunaigh an tOrd sa chéad dul síos. Chomh maith leis na socruithe praiticiúla úd, áfach, deineadh cinneadh go mbeadh na scoileanna ina nDíseart - Institiúid Léinn agus Spioradáltachta Ghaelaí - do scoláirí agus do lucht taighde, do scoláirí ó chian is ó chóngar san ionad álainn seo, atá sár-mhaisithe ag ealaíontóirí den scoth. Is seod ailtireachta an áit seo, tríd is tríd.

Le beagnach céad bliain anuas tá cáil domhanda ar scríbhneoirí an Bhlascaoid - Tomás Ó Criomhthain, Peig Sayers agus Muiris Ó Súilleabháin gan ach triúr díobh a lua. Ó shin i leith tá scoláirí agus lucht léinn béaloideasóirí agus foghlaimeoirí ag teacht go Chorca Dhuibhne, ó tháinig Jeremiah Curtin go hArd a’ Bhóthair, Fionntrá, sna nóchaidí den naoú haois déag. Agus leantar den dtraidisiún uasal sin go dtí an lá atá inniu ann. Ní haon ionadh é dá bhrí sin go mbeadh tarrac ag scríbhneoirí, filí, ealaíontóirí, ceoltóirí ar na cúrsaí a chuirtear ar fáil anseo sa Díseart, dóibh, ar nós béaloideas, stair áitiúil, rince, diagacht, spioradáltacht, seandálaíocht agus ealaín; cúrsaí a fhaigheann bailíocht ó roinnt de na hOllscoileanna anseo. Ina measc siúd, tagann daltaí go rialta anseo ó Ollscoil an Chroí Ró-Naofa, Fairfield, Connecticut, na Stáit Aontuithe, chugainn agus fearaimid fáilte Uí Cheallaigh rompu - gura fada buan iad againn. There will always be the warmest of welcome for the scholars of the Sacred Heart University of Fairfield Connecticut in America - “the land of the free and the home of the brave.”

Nach aoibhinn beatha an scoláire, dar ndó, i suíomh chomh hálainn dá leithéid seo, go mór mhór an séipéal aoibhinn álainn spioradálta, go bhfuil clú agus cáil tuillte aige cheana féin de bharr áilleachta a dhearadh agus a thimpeallachta ealaíonta, a bhuíochas sin do Harry Clarke an t-ealaíontóir gloine daite is mó le rá sa tír seo riamh as ucht a fhuinneog ró-áille. Chomh maith leis sin, áfach, tá seod álainn ealaíne eile le feiscint anseo freisin i “Sheomra Nanó” ionad spioradálta atá coisricte do shaol agus shaothar Nanó de Nógla agus atá maisithe go fíor-álainn ag an múrphéintéir idéalach meiriceánach, Eleanor Bulter Yates, atá aitheanta go hidirnáisiúnta mar cheann de na múrealaíontóirí san earnáil ealaíne úd - gura fada buan í. Comhartha buíochais do Nanó ó mhuintir uile Chorca Dhuibhne is ea an áit speisialta seo toisc go rabhadar faoi oll-chomaoin chomh mór sin aici agus ag a Cuallacht spioradálta.

Agus is léir déarfainn, lorg duine amháin ar na himeachtaí áille samhailteacha uile úd: duine atá lárnach do gach aon cheann díobh, seachas éinne eile; is é sin déarfainn, an Sagart oirmhinneach Pádraig Ó Fiannachta. Agus nach maith an mhaise dhóibh é dá bhrí sin, cinneadh Bhord Riartha “An Díseart” buíochas buanseasmhach a ghabháil leis as ucht a shaothair do-thuirsithe, ró-luachmhar i ríocht léinn, chultúir agus oidhreacht na Gaeilge; ceann de na teangacha scríofa is ársa san Eoraip a deirtear atá fós mar theanga dhúchais.

Bí ag caint faoina chúrsaí beatha. Rugadh anseo é i gCorca Dhuibhne i 1927. Oirníodh ina shagairt é sa bhliain 1953. Chaith sé sé bhliain thall sa Bhreatain Bhig, áit ar chothuigh sé suim scolártha leanúnach sa Bhreatnais - teanga ársa Cheilteach eile, dar ndó. Ansin chaith sé tréimhse ceithre bliana is tríocha mar Ollamh sa Chliarscoil Náisiúnta i Maigh Nuad - ar dtús le Sean-Ghaeilge agus ina dhiaidh sin le Nua-Ghaeilge. Le linn a shaoil ansin dó, d’éirigh leis saíocht agus oidhreacht na Gaeilge i ngach tréimhse ón seachtú go dtí an ficheadú aois a shaothrú ar mhaithe leis na glúinte léinn atá le teacht. Tá scríofa in “Anois”, faoina shaothar le linn dó bheith i Maigh Nuad, gur “dhein sé éacht do-chreidte, scríbhneoireachta, eagarthóireachta, aistriúcháin agus foilsitheoireachta.” Bhí sé ina eagarthóir/aistritheoir ar “An Bíobla Naofa”, (Bíobla Mhaigh Nuad, 1981) agus ba é féin, dar ndó, a d’aistrigh an chuid is mó de, ó na bunteangacha. Roimhe sin (1973) d’fhoilsigh sé “An Leicseanáir”. Bhí sé ina chomh údar leis an Ollamh Tomás P. Ó Néill ar dhá imleabhair de bheathaisnéis Éamon de Valera. Bhí sé ina chomheagarthóir ar “Dictionary of the Irish Language” (Acadamh Ríoga Éireann, 1979). Bliain i ndiaidh bliana dhein sé eagarthóireacht ar “Léachtaí Cholm Cille” agus eagar ar reáchtáil na léachtaí féin. Chomh maith leis sin, áfach tá sé ina eagarthóir ar “Irisleabhar Mhá Nuad” le daichead bliain, agus ar “An Sagart” Iris Cumann na Sagart (1916), cúram a thug deis dó saothar líon mór scríbhneoirí a fhoilsiú. Air féin, dar ndó, a thit an t-ualach mór eagarthóireachta, léamh profaí agus margaíocht. Chomh maith leis sin mar shaoi ioldánach scríobh sé liosta fada leabhar idir fhilíocht, aistí scolártha agus leabhair thaistil. Nuair a bhí a sheal i Maigh Nuad istigh aige ceapadh mar Shagart Paróiste anseo é. Scríobhadh a bheathaisnéis ag scríbhneoir Gaeilge cáilúil eile Risteard Ó Glaisne nach maireann. Mar ghradam ómóis dhó, scríobh meitheal scoláirí in institiúidí éagsúla léinn, cuntas oll-mhór cuimsitheach as Gaeilge ar Stair na Gaeilge, á chur ar fáil don chéad uair riamh, stair leanúnach na teanga ón ré Ind-Eorpach go dtí ár linn féin. Thug sin aitheantas do dhíograis dhothuirsithe Phádraig Uí Fiannachta, saoi.

Tá seanfhocal sa Laidin a deireann “Verbum Scriptum manet”, “maireann an focal scríofa”, “the written word survives”. Nach fíor dó? Cinnte, creidim, mairfidh a ainm a fhad is a mhairfidh suim ag scoláirí i stair, oidhreacht agus cultúr na Gaeilge. Smaoinimis. Má chuirtear ainmneacha phanteon uile na scoláirí agus literati nó saoithe na Ghaeilge is mó le rá fiú, ó thús ama, ar nós Eoin Scotus Eriugena, Na Ceithre Máistrí, an Dochtúir Seatrún Céitinn, an Dochtúir Pádraig Ó Duinnín - Ciarraíoch iomráiteach eile, Pádraig Weston Seoighe na Logainmeacha, ina nduine agus ina nduine, creidim go láidir agus go fuarchúiseach, gan aon áibhéil, ná beadh oiread agus duine amháin díobh chun tosaigh mar scoláire ar an bhfathach scoláire dúchasach seo, inár measc ar maidin, an tOllamh Oirmhinneach Pádraig Ó Fiannachta. Cinnte beidh a ainm luaite pé uair nó pé áit a léafar An Bíobla Naofa ins na ciantaibh atá le teacht. Ach chomh maith lena ollscoláireacht is “sacerdos magnus” é freisin, “qui in diebus suis placuit Deo”. Creidim, dá bhrí sin gur smaoineamh cuí, ró-óiriúnach é, cinneadh Bhoird Riartha an Dísirt an áit bheannaithe seo a thiomnú dó, mar “Ionad Taighde agus Teagaisc an Mhonsignóra Pádraig Ó Fiannachta”. Beidh sé ina lón intleachta buan do gach éinne a thiocfaidh anseo sa todhchaí.

Is le fonn agus fuinneamh dá bhrí sin, go ndearbhaím an scrín léinn álainn seo, oscailte go hoifigiúil. Faoi bhrat Mhuire go raibh sibh uile a ghabhann tríd.