An Sagart - Foilsitheoirí

Nótaí ón nGairdín

Pádraig Ó Fiannachta

N’fheadar, a léitheoirí, conas a chuireabhair suas liom le cúpla bliain agus mé á rá gur ón bpáirc a bhíos ag caint libh. Mar nilím sa pháirc a thuilleadh agus ní rabhas le ceithre bliana geall leis. Táim sa Díseart, ach is dóigh liom go mba cheadmhach dom a rá go bhfuilim sa ghairdín. Táim crapaithe aimlithe ó thaobh na colla de, ach, moladh le Dia, táim níos éadramchroíche misniúla ná mar a bhíos leathchéad bliain ó shin. Ní rabhas ag súil leis sin. Mheasas go mbeinn ag dul i ngruaim agus i nduairceas agus i gcantalacht le haois. Ach ní hamhlaidh é, ach a mhalairt. Táim níosa shona sásta ná mar a bhíos leathchéad bliain ó shin. Nuair a bhím ag bacadaíl ar shé cosa, mo dhá spág lena n-altanna ata agus mo chromáin agus mo ghlúine airtríteacha, agus a bheannaíonn mo chomharsana dom ‘Conas tánn tú?’ ní thugaim de fhreagra orthu ach ‘Ar fheabhas, moladh le Dia.’ Uaireanta cuirim leis sin, ‘agus mé in an-iúmar ag bogadh liom i dtreo mo dhara leanabaíochta, agus ag baint níos mó sásaimh as go mór ná mar a bhaineas as mo chéad leanabaíocht.’ Agus níl ansin ach lom lán na fírinne. Is dócha gurb iad mo dheartháracha agus mo dheirfiúracha agus mo thuismitheoirí sna flaithis atá ag guí ar mo shon. Ach óm’ thaobh féin de, is é mo chreideamh daingean san aiséirí agus bua Chríost agus mo pháirt ann atá ag tabhairt an mhisnigh seo dom, agus an t-ardú croí chomh maith.

An chéad scéal fónta ón Díseart is ea an t-ardaitheoir a bheith curtha isteach againn. Beidh ar chumas cuairteoirí dul gan dua anois go dtí an seod séipéil seo againn agus νπσις, hupsis, a mhothú le cabhair na háille a dhealraíonn i bhfuinneoga Harry Clarke a dhéanann suimiú ar bheatha Íosa Críost óna bhreith go dtí a aiséirí. Taobh leis an séipéal tá seomra Nanó Nagle ina bhfuil scéal a beatha i múrphéintéireacht ar na fallaí. Saothar álainn le Ella Yates a thugann ‘éalaíontóir le Dia’ uirthi féin é seo. Is í Ella leis atá ag obair le bliain go leith ar an fresco den Séire Deireanach, i seomra proinne na mban rialta a bhí; tá sí anois tagtha chomh fada leis an velo mar a thugann na hIodálaigh ar an gcéim chlabhsúir seo. Tháinig An Mháthair Ghinearálta Terri Ward ó Kerala d’ócáid tíolactha Seomra Nanó. Beidh cuireadh á thabhairt againn d’Uachtarán na tíre an saothar mór seo a oscailt.

An dara scéal is ea go bhfuilimid ag tosú ar Ghairdín Chrann na Beatha go luath. Is í Mary Reynolds atá tar éis é seo a dhearadh dúinn. Is dócha go bhfuil aithne ag an saol Fódhlach ar Mary ó na cláracha teilifíse ina mbíonn sé páirteach. Dála an scéil tá súil agam go bhfaca sibh na cláracha teilifíse ag ple go díreach nó go hindíreach leis an Díseart; le Harry Clarke agus a shaothar i gcoitinne a bhí an chéad chlár ach bhain an dara ceann le gach gné geall leis den Díseart agus de An Sagart, ár dtionscnamh foilsitheoireachta chomh maith. Tógfaidh sé seo cúpla bliain an gairdín a thabhairt chun críche. Bhíomar ag súil go bhféadfaí Turas na Croise a bheith mar thús leis an ngairdín seo, ar phíosa den chéad ghairdín a shocraíos go dtabharfadh an clochar don pharóiste roinnt bhlian ó sin. Ní cheadódh údaráis na deoise é sin anois. Níor phléadar an scéal liomsa ach géillim mar is gnáth do m’údaráis cé nách dóigh liom go bhfuil an ceart acu. Tá súil agam go bhfaca baill an choiste a chomhairligh na húdaráis an clár is déanaí. Ba cheart dom a rá go raibh an clár sin taifeadtha sula bhfuaireas an scéala diúltach.

Táimid ag súil le breis scoláirí óga ollscoile ó thar lear don chéad sémhíora eile, ní amhain Ó SHU agus Ollscoil Kansas ach ó ollscoileanna eile leis. Is é an Diagacht agus an Spioradáltacht an rogha ábhair is mó ina bhfuil suim—ní hionann Ollscoileanna thar lear agus Ollscoil na hÉireann ná ceadaíonn aon mhaoiniú a dhéanamh ar a leithéid. Aintrapólaíocht nó Béaloideas an dara rogha, Teanga agus Litríocht na Gaeilge an tríú agus Ceol Amhránaíocht agus Rince sa cheathrú áit agus Seandálaíocht ansin.

Táimid ag treabhadh linn leis an bhfoilsitheoireacht chomh maith. ‘Anois Tacht an Eala’, leabhar le Tadhg Ó Dúshláine ar fhilí Chorcaí Innti an chéad leabhar eile a fhoilseoimid. Tá sin tráthúil mar gurb iad Filí Innti is ábhar do Léachtaí Cholm Cille XL1 a sheolfar i Maigh Nuad i mbliana, 25ú Márta. Bhí timpiste agam ag tiomáint go cruinnithe den Choiste um an Liotúirge i Maigh Nuad an mhí seo. Bhíos gan éileamh ar urrús le cuig bliana déag is daichead go dtí sin. Sciorr mo ghluaisteán trasna an bhóthair, M7, agus bhuaileas an áis cosanta agus deineadh díobháil do sciathán agus do dhoras. Leanas orm agus bhí trí chruinniú torthúil ag an gcoiste faoi mo chathaoirleacht cé go raibh baill áirithe ná hainimneoinn as láthair. Maithim dóibh.

Táimid sáite go daingean in imeachtaí na Comhdhála Pan-Cheiltí arís i mbliana. Chuireadh a Ghallda agus a bhíodh an chomhdháil seo, le Béarla i gceannas de ghnáth, masmas orm tar éis an chéad chúpla ceann a bhí i gCill Airne. Tá feabhas dulta air le blianta beaga. Táim ag tairiscint Léacht Ilteangach Ceilteach mar chuid de i mbliana. Tá súil agam go nglacfar leis. Tá áiseanna á dtairiscint againn d’imeachtaí sa Díseart, agus sna gairdíní leis. Tá súil agam go mbeidh córacha ón dtír seo agus ó Chorca Dhuibhne istigh ar chomórtais. D’fhéadfaimis an Chomhdháil a bheith againn bliain eile fós faoi mar a d’éirigh le Cill Airne an tOireachtas a bheith acu blianta breise. Tá aon deacracht amháin againn sa Daingean; tá baol póite. Beidh Féile na Bealtaine agus an Fhéile Pan-Cheilteach againn le chéile, 26Aibreán go Lá Bealtaine.

‘Tír Dé Féinig’ – Cuairt Ghearr ar Kerala

Séamas S. de Vál

Is é stát Kerala ar chósta iardheiscirt India an chuid is Críostaí den tír mhór sin, agus bhí sé d’ádh orm seachtain fhíorthaitneamhach a chaitheamh ann le déanaí. Comharsana béaldorais linn, is as an stát sin dóibh agus nuair a tharla iad sin a bheith sa bhaile ar saoire ó Éirinn, thug siad cuireadh dúinn teacht go hIndia agus tamaillín a chaitheamh ann.

Dé Domhnaigh, an t-ochtú lá de mhí Lúnasa 2010, d’fhágamar aerfort Átha Cliath ar eitleán mór de chuid chomhlacht Etihad ar ár mbealach ar an gcéad chuid den turas fada. Seacht n-uaire an chloig a thóg sé orainn aerfort Abu Dhabi a bhaint amach. Ar feadh na heitilte, tugadh béilí blasta dúinn, agus bhí deis againn féachaint ar scannáin, a raibh rogha leathan díobh ar fáil, ar scáileán beag a bhí os comhair gach taistealaí. Tar éis uair an chloig nó mar sin bhíomar ar eitleán eile ar an dara cuid den turas agus i gceann trí huaire an chloig bhíomar ar an talamh in aerfort Cochin. Mochmhaidin an Luain a bhí ann. Bhí ár gcairde ansin romhainn, Varghese Kozhikkadan agus a bhean Mercy. Níor thóg sé ach fiche nóiméad go rabhamar san óstlann a rabhamar le fanacht ann. Óstlann nua í nár osclaíodh ach deich mí ó shin – Hotel Elite Palazzo – agus, toisc séasúr na turasóireachta a bheith thart, muide amháin a bhí ag caitheamh na hoíche ann! Bhí sé a cúig a chlog ar maidin, am na háite, agus muid ag dul a chodladh. Tá ceithre huaire go leith de dhifríocht idir am na hÉireann agus an t-am i gKerala.

Ghlaoigh ár gcairde orainn timpeall a haondéag a chlog agus chuamar go dtí teach mháthair Mercy mar ar cuireadh béile os ár gcomhair. Tá an teach faoin tuath, turas cúig nóiméad i gcarr, tamaillín lasmuigh de bhaile mór Angamali, cathair a bhfuil idir tríocha agus daichead míle de dhaonra inti. Chuamar ag siulóid síos an bóthar go dtí bruach abhann, agus ar fud an ghairdín ina bhfuil crainn cnó cócó, crainn noitmige, crainn banana, agus a lán plandaí eile nach cuimhin liom a n-ainmneacha.

Féile Ónam

Ba thráthúil mar a thángamar an lá sin mar ba é sin an t-am a bhíonn féile mhór á comóradh sa tír sin. ‘Ónam’ a thugtar ar an gcomóradh seo, féile chianaosta í a bhfuil cruth Críostaí curtha air. Is é seo an ceiliúradh cultúrtha is mó i gKerala, Maireann sí ar feadh deich lá i Lúnasa/Meán Fómhair. Ré órga an Rí mhiotasaigh Mahabali a bhíonn á comóradh. Féile theaghlaigh atá ann, agus filleann daoine abaile ó gach aird sa stát ar ais go dtí a n-áit dhúchais lena aghaidh. Déantar an teach a mhaisiú agus bíonn béile ann, agus an mhuintir ag súil le cuairt ón rí. Ar nós na Stáisiún in iarthar na hÉireann, bíonn an paróiste roinnte i gcodanna, agus comórtar an fhéile i dteaghlach éigin sa cheantar ar a sheal ó bhliain go bliain. Bhí an ceiliúradh le bheith ar bun sa teaghlach áirithe seo an tráthnóna sin. Leagadh cathaoireacha amach i gclós an tí le haghaidh na gcomharsan a bheadh ag teacht le bheith páirteach sa searmanas. Ar maidin, bhí cúpla duine tar éis teacht agus uair an chloig a chaitheamh ag leagadh gréasáin álainn bláthanna ar an bpatio os comhair an tí.

Ar seacht a chlog dúradh an Choróin Mhuire agus ina dhiaidh sin bhí paidreacha, léamh an Bhíobla, agus seanmóir ón sagart paróiste, agus léadh tuarascálacha faoin gcomóradh deiridh – na himeachtaí go léir i dteanga dhúchais Kerala, Malayalam, – agus nuair a bhí deireadh leis an ngnó go léir, cuireadh mír chultúrtha den chlár ar siúl – scata cailíní ag rince agus ag casadh amhrán, buachaill gléasta mar rí, Mahabali Rí, ina shuí ar chathaoir ar feadh an ama, go dtí gur cuireadh críoch leis an gceiliúradh ar a naoi a chlog, agus tugadh béile sa teach don sagart, do chúpla bean rialta a bhí i láthair, agus do roinnt aíonna eile, muide ina measc.

Sliabh na Croise, Malayatúr

‘Tír Dé féinig’ a thugtar ar Kerala. De réir an traidisiúin, ba é Tomás Aspal a chraobhscaoil an Creideamh i dtosach agus tá an-deabhóid do Naomh Tomás sa tír. Creidtear gur tháinig an tAspal Tomás i dtír ag Kodungallúr sa bhliain 52 A.D., agus gur chaith sé fiche bliain ag seanmóireacht agus ag craobhscaoileadh an tSoiscéil, gur éirigh leis seacht gcinn de chomhluadair Chríostaí a bhunú sa limistéar sin tíre. Deirtear go raibh sé ag taisteal ó Kodungallúr go Madras trí fhoraois Malayatúr gur bhain sé barr an tsléibhe áirithe seo amach agus gur chaith sé tamall ag guí ann. De réir an scéil, rinne sé fíor na croise ar an gcarraig. Timpeall na bliana 600, chaith roinnt fiagaithe an oíche ar bharr an tsléibhe agus i rith na hoíche chonaic siad comhartha na croise agus dath an óir air. Nuair a bhuail siad an charraig lena gcuid arm, thosaigh fuil ag sileadh as an gcarraig. Scanraigh siad agus rith leo síos go dtí an gleann.

Nuair a chuala na daoine an scéal iontach, bhrostaigh a lán acu suas an sliabh chun an t-iontas a fheiceáil. Ó shin i leith, is áit oilithreachta é Kurisumudy (‘Sliabh na Croise’) i Malayatúr. An 4ú lá de Mheán Fómhair 1998 fógraíodh an áit ina Scrín oifigiúil de chuid na hArd-deoise, agus an 11ú lá de Feabhra 2004 rinne an Róimh Scrín Idirnáisiúnta Thomáis Aspal di, an t-aon scrín idirnáisiúnta san Áis. Tá séipéilín álainn agus cros órga ann tógtha san áit ina bhfacthas an chros órga ar an gcarraig. Tá an scrín seo suite 1,269 troigh os cionn leibhéal na farraige. Tugtar Sliabh Naomh Tomás ar an sliabh agus léitear an tAifreann ann gach uile mhaidin ar a leathuair tar éis a seacht, agus téann go leor oilithreach ag dreapadh an tsléibhe go rialta.

Creideamh follasach

Tá brainsí éagsúla den Eaglais Chríostaí ag feidhmiú i gKerala ón am ar tháinig scoilt eatarthu sa seachtú céad déag agus arís agus arís eile anuas tríd na céadta, cuid acu neamhspleách, cuid acu ina nEaglaisí Ceartchreidmheacha, agus tá dhá cheann aontaithe leis an Róimh, an Eaglais Chaitliceach Shíreach-Malankara, agus an Eaglais Chaitliceach Shíreach-Malabar. An cuid is mó de na Caitlicigh sa deoise ina rabhamar, baineann siad leis an Deasghnáth Síreach-Malabar, agus tá go leor leor séipéal álainn in Angamali agus sa cheantar máguaird. Tá eaglais shárálainn tógtha anois sa chathair, Baislic Naomh Seoirse, agus deirtear liom go bhfuil sí le bheith ina hardeaglais sa deoise ar ball. A lán de na séipéil eile, táthar á méadú nó á n-atógáil, mar bíonn siad lán go doras, ní hamháin le haghaidh Aifreann an Domhnaigh ach gach lá den tseachtain. Is tír an-Chaitliceach í Kerala, agus na daoine an-dúthrachtach i dtaobh a gCreidimh. Séipéal amháin dá rabhamar i láthair ag an Aifreann ann, bhí an séipéal plodaithe, fir agus mná agus roinnt páistí, agus an tAifreann á léamh ann i lár na seachtaine ar a leathuair tar éis a sé ar maidin! Tá scrínte le feiceáil go flúirseach, ar thaobh an bhóthair faoin tuath nó i lár cearnóige sna bailte móra, agus fiú sna gnáthshiopaí ar thaobh na sráide d’fheicfeá pictiúr den Chroí Rónaofa ar crochadh, nó bheadh a leithéid chéanna le feiceáil ar chúl veain nó leoraí! I rith an lae, i ngach séipéal, bíonn daoine ann agus iad ag guí go caondúthrachtach.

Vallarbodam agus Port Kochin

Bhí turais eagraithe ag ár gcara Varghese dúinn gach lá. Maidin Dé Luain is ar Port Kochin a thugamar aghaidh. Ar an mbealach ansin dúinn, thugamar cuairt ar Scrín cháiliúil Mhuire Vallarbodam: séipéal mór ann, agus clós fairsing os a chomhair amach a bhfuil fáinne foirgneamh ina thimpeall, fiche ceann díobh, agus fiche rúindiamhair an Phaidrín á léiriú iontu. Tar éis dúinn tamall a chaitheamh ansin, leanamar ar aghaidh go dtí Port Kochin. B’éigean dúinn dul trasna an uisce ar bhád farantóireachta, an saghas sin soithigh ar a dtógtar cairr, agus leoraithe agus inneal-róthair comh maith le daoine. Áit mhór tuarasóireachta an áit sin. Is ann atá na líontáin mhóra iascaigh curtha ar bhruach an uisce ag na Sínigh. Tá na líontáin nó na heangacha spréite ar shlata fada, íslítear iad san uisce le titim na hóiche agus ar maidin ardaítear as an uisce arís iad agus iad lán d’éisc. Ní bhíonn ar na hiascairí feidhm a bhaint as báid ar chor ar bith. Tá go leor seastán in aice na céibhe agus cuimhneacháin á ndíol acu – sliogáin mhóra mara ina measc.

Is ag Port Kochin atá Eaglais Naomh Proinsias, seanteampall a raibh droch-chaoi air san ochtú céad déag, ach dheisigh na Sasanaigh é agus rinne teampall Protastúnach de. Is san eaglais seo a cuireadh corp Vasco da Gama. Aistríodh an corp gur ath-adhlacadh é i mainistir i Liospón, ach tá an chéad thuama le feiceáil fós in Eaglais Naomh Proinsias. Tá pláta práis ar bhalla sa teampall seo ag comóradh chuairt Eilís II, Bainríon Shasana, ar an eaglais seo sa bhliain 1987!

Bean Rialta a dúnmharaíodh

Tamaillín de bhlianta ó shin dúnmharaíodh bean rialta óg, an tSiúr Rani Maria, nuair a bhris scata Muslamach isteach sa bhus ina raibh sí ag taisteal in éineacht le siúracha eile. Sháith duine de na fir leathchéad uair í agus fuair sí bás san ospidéal go luath ina dhiaidh sin. Mhaith muintir na siúrach a choir don dúnmharfóir agus is é deireadh an scéil é go ndearna an fear aithrí agus anois tá sé féin ag gabháil d’obair charthanachta agus leorghníomh á dhéanamh aige. Téann a lán daoine ar oilithreacht go dtí an clochar ina mbíodh an tSiúr Rani Maria ina cónaí agus tá iarsmalann ansin ina bhfuil a lán nithe ar taispeáint a bhain leis an tSiúr. Thugamar cuairt ar an áit sin agus muid ar ár mbealach go dtí Bharananganam, áit mhór oilithreachta mar is ansin atá corp Naomh Alphonsa.

Naomh Alphonsa

Rugadh Naomh Alphonsa i sráidbhaile ar a dtugtar Kudamalúr í an 19ú lá de Lúnasa sa bhliain 1910 agus Anna a hainm baiste, Thugtaí Annakutty – ‘Anna bheag’ – de ghnáth uirthi. Fuair a máthair bás nuair nach raibh Anna ach ina girseach agus ba í a haintín, deirfiúr na máthar, a thóg í, ach tugadh ar ais go dtí a baile féin í nuair a bhí sí in aois scoile. Ghlac sí a Céad Chomaoineach agus cuireadh faoi láimh easpaig í nuair a bhí seacht mbliana d’aois slán aici.

Nuair a bhí sí trí bliana déag d’aois bhí a hintinn socair ar bheith ina bean rialta ar nós an Bhláithín, Naomh Treasa le hÍosagán, ach ní aontódh a leasmháthair leis sin. Ba é a theastaigh uaithise go bpósfaí Anna le duine oiriúnach agus bhí go leor fear óg timpeall na háite a bheadh sásta í a bheith aige mar bhean chéile. Bhí gnóthaí pósta ag dul chun cinn faoi seo agus cheap Anna nach mbeadh dul as aici ach timpiste bheag a thitim amach di a d’fhágfadh máchail bheag uirthi agus go mbeadh col ag fear ar bith léi. In aice an tí bhí clais ina raibh cáith á dó. Sháith Anna a dhá cois isteach inti ach chuaigh a cosa rófhada síos sa chlais agus dódh iad go dona gur fágadh bacach í. Chuir sé sin deireadh le caint faoi phósadh. Bhí sí saor anois le mian a croí a bhaint amach agus nuair a bhí sí seacht mbliana déag d’aois chuaigh sí isteach i gClochar na gCláiríní Bochta ag Bharananganam. Ghlac sí aibíd an Oird i 1930 agus mhúin sí go ceann bliana i mbunscoil ag Vakakkad. Nuair a bhí a nóibhíseacht críochnaithe aici ghlac sí a buanmhóideanna an 12ú lá de mhí Lúnasa 1936. I rith na mblianta ina dhiaidh sin ba mhinic tinn í. Ní raibh sí riamh ar fónamh, dáiríre, agus d’fhulaing sí a lán pianta gan faoiseamh. Ghlac sí leis an bhfulaingt go foighneach agus dá dhéine na pianta ba láidre a grá do Dhia. Fuair sí bás an 28ú lá de mhí Iúil 1946. D’fhógair an Pápa Eoin Pól II ina Beannaithe í i 1986, agus ar an 12ú lá de Dheireadh Fómhair 2008 chanónaigh an Pápa Benedict XVI in naomh í. Naomphátrún na nEaslán is ea í, agus ceiliúrtar a féile ar an 28ú lá de mhí Iúil. An mhíorúilt a cuireadh ina leith agus ar ghlac an Vatacán léi le haghaidh a canónaithe, naíonán a raibh camreilge air: leigheasadh a chosa trí idirghuí Naomh Alphonsa. Tagann na sluaite go dtí Bharananganam le hómós a thabhairt don naomh, agus tá Caitlicigh Kerala an-bhródúil go deo aisti – an chéad naomh dá muintir a canónaíodh.

Bhíomarna ag Bharananganam ar an gCéadaoin. Tá séipéal breá mór ann agus foirgnimh eile, agus na tailte mórthimpeall leagtha amach go fíorálainn. Tá séipéilín tógtha mórthimpeall ar thuama Naomh Alphonsa agus bíonn na sluaite ag teacht ann agus ag guí. Nuair a bhíomar ann, bhí an-chuid réamhullmhúcháin ar siúl san áit le haghaidh Uachtarán India, Prathiba Patil, a bhí le cuairt a thabhairt ar an scrín lá arna mhárach. Nuair a tháinig sí, d’fhág sí bláthanna ar thuama an naoimh, agus labhair sí faoin gcaoi ar ghlac Naomh Alphonsa lena cuid pianta go foighneach agus go somheanmnach, agus thagair an tUachtarán freisin don chabhair a thugadh an naomh dóibh siúd a bhí ag fulaingt. Leag an tUachtarán bunchloch ionad nua cúraim do na heasláin, Ospís Naomh Alphonsa.

Gairdín Dúlra

Déardaoin tugadh muid go dtí páirc náisiúnta – tugtar Gairdín Dúlra ar an áit – sa cheantar ar a dtugtar ‘Bethania Resort’. Sa cheantar seo freisin, tá luslann ina bhfuil gach saghas luibheanna agus plandaí agus crann á gcaomhnú. Tá ceithre cinn is tríocha de na luslanna seo sa domhan ar fad, agus is in India atá dhá cheann díobh.

Is mórthaibhseach radharcra an limistéir seo – sléibhte arda, foraoiseacha báistí, agus abhainn mhór leathan ar a bhfuil easanna mór arda. Bíonn moncaithe go líonmhar san áit, iad ag léimrigh agus ag súgradh ar bharr na ngluaisteán a bhíonn páirceálta faoi na crainn, agus ag iarraidh blúire bia a fháil ó na daoine. Nuair a bhíomar ann, bhí foireann scannánaíochta ag obair ar bhruach na habhann agus slua mór daoine ag breathnú orthu.

Ag taisteal tríd an dúiche dúinn, chuamar thar fáschoillte fairsinge rubair, línte fada díreacha de na crainn arda rubair agus soitheach beag ceangailte de gach crann chun an sú a thagann as gearradh a dhéantar i gcoirt an chrainn, a chnuasach. Tionscal tábhachtach is ea tionscail an rubair sa tír.

Scrín Mhuire ag Chalakudy

Chaitheamar an chéad lá eile ag tabhairt cuairt ar shéipéil agus ar scrínte éagsúla. Tá scrín in onóir do Mhuire ag Chalakudy agus is anseo atá ‘An Talamh Naofa’ le feiceáil, sraith foirgneamh beag nó scrínte mórthimpeall agus radharc ón mBíobla léirithe le dealbha i ngach ceann acu – Maois ag bualadh na carraige i geann amháin, cuirim i gcás, agus radharcanna as saol agus páis Chríost ag an deireadh. Tá loch beag ann: is é sin Muir na Gailíle.

Ansin chuamar go dtí Sliabh Naomh Tomás i Malayatúr. Cnoc ard é seo agus é clúdaithe faoi choillte, ach, mar a luaigh mé cheana, léitear Aifreann gach maidin ar bharr an tsléibhe ar a leathuair tar éis a seacht agus téann a lán daoine ag dreapadh suas gach lá. Ní dheachamar go barr an tsléibhe! Tá struchtúr ansin ar a dtugtar Marthoma Mandapam (‘Áitreabh Naomh Thomás’). Ciallaíonn ‘mandapam’ áitreabh nó áit chónaithe. Tá dealbh mhór de Thomás Aspal ann. Tógadh í seo i gcuimhne ar Bhliain na Mílaoise, 2000. Os comhair an mandapan tá fiche céim i gcuimhne ar an scór blianta a chaith Naomh Tomás ag misinéireacht sa tír.

Ansin chuamar go dtí anaclann atá ann d’ainmhithe fiáine atá tinn nó gortaithe. Nuair a bhíonn na monsúin ann gortaítear a lán ainmhithe sna foraoiseacha agus go minic scartar na cinn óga óna máithreacha. Tarrtháltar iad seo ar fad agus coinnítear san anaclann seo iad. Tugtar aire aire dóibh agus cuirtear cóir leighis orthu go dtí go mbíonn siad ar a sainrith arís agus ansin scaoiltear saor amach arís iad. Chonaiceamar dhá chrogall óga, nathracha, a lán fianna, moncaithe de shaghasanna éagsúla agus mórchuid éan.

Dé Sathairn, an lá deireanach againn sa tír, thugamar cuairt ar Scrín an Linbh Íosa ag Kunnel, Alongad. Bunaíodh an séipéal san áit seo sa bhliain 1781. Bhí áit dheabhóide eile le feiceáil againn agus ba é sin Séipéal Naomh Antaine ag Chettikkad, áit a mbíonn paidreacha ar siúl ann gach Máirt in onóir don naomh. Tháinig sagart na háite amach chun cainte linn, agus thug pictiúir bheaga de Naomh Antaine dúinn. Ina dhiaidh sin thugamar aghaidh ar an bhfarraige, áit ar a dtugtar Trá Cherai. Ní gan dua a bhaineamar an áit amach mar tar éis dúinn roinnt mhaith mílte a chur dinn fuaireamar amach go raibh an bóthar á dheisiú agus b’éigean dúinn an timpeall a ghabháil, ach bhaineamar ceann scríbe amach faoi dheireadh. Chuaigh mé ag lapadáil i sáile na Mara Arabaí!

Séipéal iomráiteach eile ar thugamar cuairt air, is in áit ar a dtugtar Kanjúr atá sé suite, timpeall trí chiliméadar déag ó chathair Angamali. Tá sé seo ar cheann de na séipéil Chaitliceacha is suntasaí agus is seanda i gKerala. Tógadh i dtosach é sa bhliain 1001. Tá a lán freascónna daite ar na ballaí, agus meascán den ailtireacht Indiach agus d’ornáidíocht na Peirse agus d’ealaín na Portaingéile. Ina seasamh os comhair an tséipéil tá ard-chros atá snoite as aon chloch amháin. Tá cnuasach luachmhar lámhscríbhinní agus leabhar agus pictiúr san eaglais seo. Is do Naomh Sebastian atá an séipéal seo tiomnaithe agus tagann oilithrigh ann i rith na bliana, ach go háirithe i mí Eanáir ón deichiú lá go dtí an seachtú lá is fiche. Tagann na mílte duine de gach saghas creidimh ann chun lá fhéile an naoimh a cheiliúradh.

Nós atá ann i ngach áit, do bhróga a bhaint díot agus a fhágáil lasmuigh agus tú ag dul isteach i séipéal, nó fiú i dteach príobháideach. Is de mharmar nó de chloch eile shnasta a bhíonn an chuid is mó de na hurláir déanta, agus b’fhéidir gur chun na hurláir sin a chaomhnú a d’fhás an nós sin i dtosach báire, nó, ar an láimh eile de, d’fhéadfadh cúis níos bunúsaí ná sin a bheith leis, comhartha ómóis, b’fhéidir. B’in deireadh lenár gcuairt ghearr ar Kerala ach bhaineamar sárthaitneamh as an eachtra, a bhuíochas sin dár gcairde, Varghese agus a mhuintir. Faid ar a saol agus laethanta geala!

Bhí an-rath ar na Campaí Samhraidh Gaeilge a d’eagraigh Glór Bhréifne in ionaid éagsúla i gCo. an Chabháin le linn mhí Iúil 2010. Is coiste gníomhach Gaeilge de chuid Chomhaltas Uladh/Chonradh na Gaeilge agus Ghlór na nGael é Glór Bhréifne atá lonnaithe sa Chabhán. Seo é an tríú samhradh ar eagraigh Glór Bhréifne na campaí seo. D’eagraigh Glór Bhréifne 4 champa in ionaid éagsúla sa chontae; Muinchille, An Cabhán, Béal Átha Conaill agus Cill na Leice. D’fhreastail ós cionn céad páiste ar na campaí agus bhí freastal maith ag daltaí bunscoile as ceantair éagsúla sa chontae comh maith le Nua Eabhrac! B’ionann an láthair álainn ealaíne agus oidhreachta sa Chabhán, The Backyard, agus Gaeltacht bheo, bhríomhar le 53 dalta ag freastal ar an champa ann. Bhí múinteoirí agus cúntóirí spreagúla le Gaeilge as Co. an Chabháin agus an ceantar máguaird i mbun na gcampaí go léir agus is cinnte go raibh dea-thoradh ar a gcuid oibre. Bhí freastal maith ar Shiamsa an Champa a reachtáileadh ag deireadh gach campa áit a raibh deis ag na tuismitheoirí agus na teaghlaigh blaiseadh a fháil den Ghaeilge, cheol, amhránaíocht, damhsa, drámaíocht, scéalaíocht, spórt agus ealaín a bhí idir lámha ag na daltaí le linn na gcampaí. Bhí nasc ag na campaí samhraidh le Seachtain na Gaeilge a reachtáileadh mar chuid d’Fhleadh Cheoil na hÉireann 2010, An Cabhán, le linn mhí Lúnasa. Chuir na daltaí réimse leathan ealaíne ar fáil agus bhí páirt acu sa DVD a cuireadh le chéile mar chuid de thionscnamh taispeantais Gaeilge de chuid na Fleidhe. D’fhoghlaim na daltaí na hamhráin a bhain le togra amhránaíochta na Fleidhe, Canaimis-Let’s Sing. Tá Coiste Ghlór Bhréifne iontach buíoch de na múinteoirí agus na cúntóirí a rinne sár-obair chun clár ilghnéitheach Gaeilge a chur ar siúl. B’iontach an t-éileamh a bhí ar na campaí seo agus chabhraigh sé go mór le tuismitheoirí deis a bheith acu a gcuid páistí a chur chuig campaí ina gceantair féin. Bhí teacht ag Glór Bhréifne ar áiseanna iontacha sna hionaid eagsúla; The Backyard - An Cabhán, Scoil Naomh Bríd – Béal Átha Conaill, Scoil Naomh Pádraig – Cill na Leice & Little Stars Play School – Muinchille. Gabhann Coiste Ghlór Bhréifne buíochas le Foras na Gaeilge as maoiniú a chur ar fáil do na campaí. Tá súil ag Glór Bhréifne tógáil a dhéanamh ar na campaí rathúla seo agus tuilleadh forbairt a dhéanamh orthu don chéad bhliain eile.

AN FEAR SA CHRANN
Seán Ó Duinn

I Soiscéal Lúcáis (19: 1-10) tá scéal beagáinín aisteach le fáil mar gheall ar an bhfear saibhir dea-thoiliúil Zacháias i gcathair Ierichó in aimsir Íosa. Tagann an sliocht seo chun cinn arís san Aonú Domhnach Tríochad Saor, Bliain a C sa Leicseanár.

De réir an scéil, bhí Íosa ag tabhairt cuairt ar an gcathair agus bhí fonn ar Zacháias é a fheiscint. Bhí na sluaite bailithe le chéile timpeall ar Chríost áfach, agus ní raibh sé in ann faic a fheiceáil toisc gurbh fhear íseal ina phearsa é. Rith sé ar aghaidh agus chuaigh suas ar chrann in aice na sráide agus ón suíomh sin bhí radharc breá aige ar an eachtra.

Tháinig Íosa an tslí agus d’fhéach sé suas ar an bhfear sa chrann agus chuir stró air. D’iarr sé air teacht anuas mar gurbh ina theachsan a d’fhanfadh sé an lá sin.

Leis sin, tháinig Zacháias anuas ón gcrann go deifreach agus go háthasach chun bia a sholáthar don slua, mar duine fial fáilteach a bhí ann. Tá nasc le feiceáil idir an fear sa chrann agus soláthar bídh. In ostán an lae inniu, mar shampla, bíonn ar an mbainisteoir a bheith cinnte go bhfuil go leor bídh agus dí ar an mbord do na haíonna, ach ní ó chrann a thuirlingíonn sé chun é sin a dhéanamh. Cad as, mar sin, a thagann an t-eachtra aisteach seo?

As cheantar Abhainn na Siúire tagann scéal Fiannaíochta chun cinn atá cosúil i slite áirithe le scéal an Bhíobla.

De réir an scéil, lá dá raibh Fionn Mac Cumhaill agus Fianna Éireann sa taobh sin tíre, tharla go rabhadar ag dul faoi chrann ard duilleogach. Thugadar faoi deara go raibh fear in airde ar an gcrann i measc na gcraobhacha. Bhí londubh ar a ghualainn aige; soitheach mhór ina láimh aige, agus sa tsoitheach bhí uisce agus iasc ag snámh ann. Bhí fia ina sheasamh ag bun an chrainn.

‘Sé an nós a bhí ag an bhfear sa chrann úll agus caor á bhaint ó chraobh. D’itheadh sé féin píosa de, thugadh sé píosa eile don iasc, píosa eile don londubh agus chaitheadh sé an chuid eile de síos don fhia. Sa tslí sin, bhí an fear sa chrann á chothú féin, agus an londubh agus an t-iasc agus an fia ag an am céanna.

Fuair siad amach níos déanaí gurbh é Dearg Corra ainm an fhir sa chrann agus is cosúil gur dia a bhí ann i ndáiríre agus é i gceannas ar sholáthar bídh don chine daonna, do lucht na talún, do na héin agus do lucht na mara cosúil leis an dia Cernunnos sa Gundastrup Cauldron.

Ach taobh amuigh den bheirt fhear seo in airde ar chrainn feicimid ár dTiarna féin in airde ar ‘Chrann na Páise’ agus léirítear é seo arís agus arís eile san ealaín. Tuairimíodh gur tháinig adhmad na Croise ón gcrann céanna agus an ceann a bhí i nGairdín Pharthais. Dá bhrí sin, ba é an crann céanna crann na tubaiste agus crann na sábhála don chine daonna. Léirítear rún na Croise go breá fileata le Venantius Fortunatus i ndán aimsir na Páise ‘Vexilla Regis’.

Rinneadh bia agus deoch de Chorp Chríost ar an gcrois chun a lucht leanúna a chothú ar a mbealach go Tír na mBeo. Ní iontas mar sin é go ndúirt Fortunatus, easpag Poitier, gurbh é Crann na Páise an crann b’uaisle sa choill mar bhí leigheas an domhain chaillte le fáil i dtoradh an chrainn sin.

Sa tslí chéanna deir an sean-rann rithimiúil:

‘A Rí na gCréacht ‘fuair éag i mbarr an chrainn// is croí do chléibh’ á réabadh ag láimh an daill// is fuil do ghéag ag téachtadh ar lár ’na linn, ar scáth do scéithe beir féin go Parthas sinn.’

I scéal Zacháias, fear an chrainn, mar sin, tá cuntas ar sholáthar bídh don slua. Mar an gcéanna, cothaíonn Dearg Corra, an fear sa chrann, an cine daonna, ainmhithe na talún, éin na spéire agus iasc na mara, ón gcrann agus mar an gcéanna, le Críost, an fear sa chrann, cothaíonn sé an cine daonna le bia agus deoch osnádúrtha agus iad ar a slí chun Flaitheas Dé.

Gearrliosta na gCoistí le cúnamh fostaíochta - €40,000

Coiste Forbartha Charn Tochair, Co Dhoire

Glór na nGael - Baile Locha Riach, Co. na Gaillimhe

Glór Cheatharlach

Cumann Forbartha Chois Fharraige – Glór na nGael, Co. na Gaillimhe

Comharchumann Forbartha Ghaoth Dobhair Teo., Co. Dhún na nGall

Gearrliosta na gCoistí gan cúnamh fostaíochta €10,000

Gaeltacht

Coiste Pobail na Tulaigh, Co. na Gaillimhe

Glór na nGael - Gort a’ Choirce, Co. Dhún na nGall

Craobh Mhaigh Cuilinn, Conradh na Gaeilge, Co. na Gaillimhe

IarGhaeltacht

Glór na Ríogh, Co. Chill Dara

Glór Bhréifne, Co. an Chabháin

Conradh na Gaeilge Boirche Íochtair, Co an Dúin

Duaiseanna Speisialta

Iontráil Nua is fearr €1,000

Glór na nGal Balána, Ceatharlach

Duais Chumann na Sagart X 2

€500 Coiste Ceathrú Thaidhg - Dún Chaocháin, Co Mhaigh

€1,000 Glór na nGael - Baile Locha Riach, Co. na Gaillimhe

Duais Cholmcille X 2

€1,500 (Éire) An Clár as Gaeilge , Inis, Co an Chláir

€1,500 (Albain) Sgoil Shiaboist

Duais Iontaobhas Ultach X 2

€1,400 Cumann Gaelach Chnoc na Rós, Doire

€1,400 Coiste Forbartha Dhobhair Teo., Co Dhún na nGall

Duais Údaras Craolacháin na hÉireann X 2

€1,500 Stáisiún Trachtála Clare FM

€1,500 Stáisiún Pobail Raidio na Life

Duais na Comhairle Oidhreachta X 2

€1,500 Duais Foilseachán – Comharchumann na nOileán Beag, Dún na nGall

€1,500 Duais Togra – Comhlachta Forbartha an Spidéil Teo., Co. na Gailimhe

Duais Chonradh na Gaeilge X 2

€1,000 Comharchumann Forbartha Ghaoth Dobhair Teo., Co Dhún na nGall

€1,000 Conradh na Gaeilge An tAonach – Co Thiobrad Árann

Duais COGG

€2,000 Glór Bhréifne, Co. an Chabháin

Duais Comhairle na Gaelscolaíochta

Stg£1,500 Ionad Uíbh Eachach, Béal Feirste

Duais an Fháinne (Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge)

€1,500 Glór Cheatharlach

Duais Chomhluadar

€1,500 Pobal An tSrátha Bháin, Co. Thír Eoghain

Duais Chomhairle Contae Dhún na nGall

€1,500 Cill Chárthaigh

Duais Chomhairle Contae na Gaillimhe

€1,500 Coiste Forbartha Chorr na Móna,

Duais Gaeleagras na Seirbhísí Poiblí

€1,000 An Clár as Gaeilge, Inis , Co an Chláir

Duais an Fhorais Patrúnachta na Scoileanna LánGhaeilge

€1,000 Gaeilgeoirí Fhionnuisce, Baile Átha Cliath

Duais Chló IarChonnachta (Dearbhán €1,000 luach leabhar)

Dearbhán leabhar €1,000 An Lurgan

Duais Ógras

€750 Baile an Chaistil

Duais Irish Independent

€750 Comharchumann Ráth Chairn, Co. na Mí

Duaiseanna Aitheantais

€1,000 Glór na nGael - Cill na Martra, Co. Chorcaí

€1,000 Coiste Cultúr, Teanga agus Forbartha Thuar Mhic Éadaigh, Co

Trófaí na gComhlachtaí

Níor roghnaíodh buaiteoir

Gradam Ghlór na nGael

Seán Bán Breathnach, Raidió na Gaeltachta

Global Gaeilge

€5,000 Daltaí na Gaeilge, Nua Eabhrach

€3,500 Coláiste na nGael, Londain

€2,500 Cumann na Gaeltachta, Ceanada

€1,000 Conradh na Gaeilge, Glascú

€1,000 MILG – Manchester Irish Language Group

Do thús na Mílaoise

Peadar Bairéad

Léim an Dá Mhíle - Pádraig Ó Fiannachta…….An Sagart 2009 / €10.00

*********************

Gafa i ngéibheann idir dhá shaol, ceann acu thall, agus an ceann eile abhus, atá an sagart cráifeach dáiríreach seo, an tAthair Pádraig Ó Fiannachta. Feictear dó, dar liomsa, go bhfuil laethe a ré fhéin ag druidim chun chríche, mo dhála fhéin freisin, agus dá bharr sin, caitheann sé súil ghéar tríd an nghloine shioctha a scarann an dá shaol óna chéile, le spléachadh neamhshoiléir a fháil, ar úire, agus ar ghlaise, an fhéir atá ag fás go buacach ar an dtaobh eile, agus ar an lúchair bhuan atá curtha in áirithe dúinn ansin ag íobairt Fhear na Gailíle. Samhlaítear dó, go bhfuil breith agus óige na Críostaíochta buailte isteach ina aigne níos daingne ná mar atá imeachtaí agus tarlúintí a óige fhéin, ina dhúiche fhéin. Micheál de Liostún a chuir ag tochrais ar an gceirtlín sin é, a chéaduair, i ndán leis a foilsíodh, thart ar thríocha bliain ó shoin, agus ba é a dúradh i seoladh an dáin sin nó…

“Rugadh Íosa in Áth Dara.

Bhí teach a mhuintire ar an tSráid Fhada…”

Nach éasca, i ndáiríre, Críost a shamhlú beo beathaíoch inár measc, ó tharla gur tógadh muid i measc Críostaithe díograiseacha an Iarthair, breis is an deich mbliana is trí scór ó shoin, nó an t-am sin, chloisfeá Críost ag labhairt leat amach as béal na gcomharsan, Domhnach agus Dálach, agus ó cheann ceann na bliana.

Dhá Mhíle Bliain

Léim an dá mhíle bliain, ó thús na mílaoise seo, siar go dtí laethe Chríost,(No is mar cheiliúradh ar an Milaois a cumadh an saothar seo a chéaduair.) Níl sa léim sin i ndáiríre ach cupla truslóg, a deir an tAthair Pádraig linn.

Sa phíosa thuas, níl tagairt déanta agam ach do leath an tsaothair seo, nó téann aistriú fileata le Natalie Trump, taobh le taobh, le saothar an tsagairt. Saothar an tsagairt ar chlé, agus saothar Natalie ar dheis. Breá, taitneamhach an leagan amach é, agus nach breá an socrú é go bhféadfá breathnú ar chonas a rinne Natalie leagnacha cainte áirithe Gaeilge a láimhseail i mBéarla. Jesus in Dingle, a bhaist Natalie ar a leagan sise.

Turas chun an Tobair

Táim tar éis cúpla turas a thabhairt ar an dtobar fíorálainn fíorGhaelainne seo, a thochail na húdair ildánacha seo, cheana féin, agus tá mé meáite ar chúpla cuairt eile a thabhairt air, sul má dtí i bhfad, nó ní hé amháin go sásaíonn chuile chuairt acu mo chion ar theanga mo mhuintire, ach níos tábhachtaí fós, beathaíonn sé an dúil do-shásta, spioradálta, atá neadaithe sa chroí, agus san anam, istigh ionam. Ní shásódh cuairt amháin mé. Caithfidh mé cosán a bhualadh chun an tobair dhothaomtha seo. Is mór an mhaise ar an leabhar é freisin, na grianghrafanna agus na pictiúir dea-línithe a ghabhann leis. B’fhéidir gur mhaith leatsa triail a bhaint as?

Ach b’fhéidir gur chóir dom tagairt éicínt a dhéanamh don saothar fhéin.

I bhfoirm filíochta a chuirtear an saothar seo inár láthair, agus ní gá a rá, nach inné ná inniu a thosaigh an tAthair Pádraig ag shadhmadh focal ina ndánta sciliúla, ealaíonta, eolgaiseacha, agus ní taise don iarracht seo é.

Íosa ag an gCé sa Daingean, a bhaisteann an file ar an gcéad chaibidil filíochta dá dhán, agus breathnaigh mar a chuir sé tús leis an alt filíochta seo.

“Ní os comhair an tsáipéil

A bhí Críost ag caint an lá úd

Ach thiar ag Bun Calaidh

Agus amuigh ar Cheann an Ché….”

Ainmníonn sé na daoine a bhí ar an bhfód don ócáid, daoine ón áit ba ea a mbunús. Bhí Aspail ann freisin, bhí Síomón agus Aindí beag i mbun a mbáid is a líonta. Bhí oíche caite acu ar thóir na scadán, ach ruball scadáin fhéin ní bhfuair siad, agus anois bhí siad tagtha i dtír, suncaithe, sáraithe.

Ba ghearr gur thuig Íosa go bhféadfadh sé labhairt leis an slua, dá dtarlódh amuigh i mbád Shíomóin é.

Seanmóir á thabhairt

D’iarr sé ar Shíomón teacht i gcabhair air sa mhéid sin. Rinne. Agus thug Íosa Seanmóir uaidh as tochta an bháid sin.

Labhair Íosa leo faoi éisc agus faoi iascaireacht, rud a chuir ionadh ar dhaoine, nó nár shiúinéir é mac Iósaef? Nuair a bhí deireadh ráite aige, d’imigh na daoine, ach d’fhan na hiascairí, agus d’iarr Íosa orthu buaileadh amach píosa, “Agus déanaíg cor” ar seisean. Rinne mar a dúradh leo, agus ba ghearr go raibh na líonta lán go scóig le héisc. Ghlaoigh Síomón ar Shéamas agus ar Eoin, agus ba é deireadh an scéil é nó go raibh…

“Na báid lán agus na líonta slán.”

Ag an bpointe sin, thuig Íosa go maith, go raibh Síomón gafa aige, agus go ndéanfadh sé iascaire fónta, ar ball, iascaire ar dhaoine.

“Dúirt leis: Tair agus lean mise,

Agus déanfaidh mé iascaire ar dhaoine díot.”

Mac an Duine

Sa chéad chaibidil eile, faigheann muid Íosa agus na hAspail, ag caint faoi Mhac an Duine fhéin. Agus ag breathnú ar Shíomón, labhair sé leis…

“Cé a deir siad is mé?” ar sé leis.

Cuid acu Eoin Baiste, a thuilleadh Éilias,

Nó duine de na fáithe.”

“Cé a deir tusa is mé?”

Is tú Críost Mac Dé Bhí…”

Shuigh an file an beart sin i gCeann Sléibhe. Agus roghnú déanta ag Íosa ar Pheadar, shocraigh sé ar a Eaglais a bhunú ar an bhfear céanna sin.

Ina dhiaidh sin, déantar tagairt do eachtraí áirithe eile ó mhisean an Tiarna.

Cuairt ar na hEasláin

Thug sé cuairt ar na heasláin, rud a tharlaíonn go rialta i saol an údair fhéin, nuair a théann sé ar ghlaoch ola agus nuair a thógann sé an Lón Bóthair chucu siúd a bhíonn ina ghátar.

Thug Íosa compord agus suaimhneas do na heasláin

“Is mó áras atá i dtigh mAthar.

Raghadsa agus cuirfead áit i gcóir daoibh.”

Ar ball arís, beannaigh Íosa na créatúir uilig atá curtha i gCill Mháiréad, Reilg an Ghorta.

“Táid anois in aoibhneas na bhFlaitheas.

Is leo Ríocht Dé.”

Nach mar sin a labhraíonn an Tiarna leis an údar fhéin tráth fhéachann seisean ar an Reilg chéanna sin?

An tArán Beo

Déantar tagairt freisin don tSuipéar Deiridh, nuair a thug an Tiarna a chuid fola agus feola dá Aspail, á rá leo:-

“Is mise an t-arán beo

A tháinig anuas ó neamh.

Má itheann duine an t-arán seo,

Mairfhidh sé go deo.”

Sea, agus nach cóngarach do chroí an fhile an ráiteas céanna sin, nó nach cuid dá shaol laethúil é, bheith ag glaoch ar an bhfuil agus ar an bhfeoil chéanna sin teacht anuas ó na Flaithis agus tamall a chaitheamh os a chomhair amach, ar lic na haltóra, le linn dó an tAifreann a cheiliúradh.

Leagann an t-údar scéal Lazarus os ár gcomhair freisin, ach suíonn sé ar an nGairtheanaigh é.

“Mise an tAiséirí agus an Bheatha.”

Clabhsúr

Le clabhsúr a chur ar a dhán, críochnaíonn an file an scéal dúinn trí thagairt a dhéanamh don Cháisc, agus don Aiséirí.

“Céad glóir le Dia!” arsa Síomón Peadar,

“Agus canaimis an Hallel.”

B’fhéidir nárbh olc an áit í seo, le críoch a chur lem’ smaointe fánacha faoi Léim an Dá Mhíle, an dán spreagúil, seo, a chuireann Críost ag taisteal arís inár measc, trínár mbailte, trínár gcuanta, agus trínár ndúichí, faoi mar a chuirimis fhéin an Teaghlach Naofa ar a n-aistear chugainn, Oícheanta Nollag, fadó. Sea, éiríonn leis an bhfile anseo, na seanchuimhní sin a mhúscailt arís inár gcroí. Gura fada buan iad inár measc.

Seolfar Irisleabhar Mhá Nuad 2010 ar an gCéadaoin 25 Lúnasa ar 8pm. Tá aistí tábhachtacha ann ag Eoghan Ó Hannracháin agus ag Cathal Caomhánach. Tá dán fuinniúil bríomhar fada ag Liam Prút ar leatrom Iosrael ar na Pailistínigh. Tá dánta uile Dhámhscoil Mhúscraí 2010 fara grianghrafanna den choiste agus den slua a bhí i láthair. Tá P. Ó Fiannachta ag caint linn i bprós agus i bhfilíocht mar gheall air féin. Ach tugann sé seans don Phápa mar tá a litir chun Mhuintir Chatliceach na hÉireann aistrithe anseo aige agus réamhrá aachomair eolgaiseach curtha aige léi.

Ar an 28 Lúnasa, sa Díseart 8p.m. Dé Sathairn,seolfaidh Brenda Ní Shúilleabháin Pietas, cnuasach soilbhir dánta le Bríd Ní Mhoráin, agus é maisithe le healaín Saturio, agus curtha ar fáil go slachtmhar ag Modern Printers, Cill Chainnigh, agus go saor ag An Sagart, An Díseart @€12.   

Táthar ag ullmhú do Fhéile na Samhna sa Díseart cheana féin. Beidh, le cúnamh Dé,  Léácht tráthúil ag Pádraig Ó Héalaí ar an Aoine 29 D. Fómhair 8pm sa Díseart. Beidh fáiltiú roimh MEP ar an Sath. 4pm 30seoladh Mioscais na gCumar ar dtús sa Rinn, ag am agus láthair le socrú, agus ansin  sa Díseart 8pm Sath.

30 D. Fómhair.Beidh siúlóid go Reilig an Ghorta 2pm. Beidh Féile Mhór Filíochta 8pm sa Díseart Lá Samhna. Aifreann na Féile in Eaglais N. Muire le Cór na nÓg ó Phobalscoil Chorca Dhuibhne 7.30pm 2 Samhain.

D

Fómhar 2010

An Sagart ISSN 0791-3575                        Iml. 54 Uimhr.3

Iris Chumann na Sagart                              Fómhar 2010

Eagarthóir: Pádraig Ó Fiannachta

Síntiús bliana don iris €15, agus é sin le híoc don bhliain le teacht ar 1ú Eanáir. Is féidir an síntiús a chur go dtí an tEagarthóir, An Sagart, an Daingean, an té is bainisteoir freisin faoi láthair. Bíonn foighne ag an mbainisteoir de ghnáth agus ní chuireann sé ordú ar ceal gan scéala a fháil nach mian leis an síntiúsóir an iris bhocht a fháil. Níl ach 501ar ár liosta seoltaí anois. Cuir aistí, litreacha etc. go dtí An tAth. P. Ó Fiannachta, An Sagart, An Díseart, An Daingean, Co. Chiarraí, e-phost pof@diseart.ie. Cuir cóip de d’alt ar aghaidh mar cheangaltán más mian leat nó ar dhlúthdhiosca. Microsoft Word is fearr leis an eagarthóir. Cuir cóip chrua mar aon leis an e-chóip más furasta sin. Dhéanfadh fiú lámhscríbhinn an gnó, ach gur breis dua sin don eagarthóir. Ba bhreá leis an eagarthóir breis a chlos ó chraobhacha Chumann na Sagart ar fud an tíre. Bheadh fáilte ar leith roimh ghrianghrafanna daite tógtha fiú ag ceamara seanaimsire. Níl go leor ábhair á chur chuige leis ó choistí Ghlór na nGael. Ba ghnáth ráithe i ndiaidh ráithe, tuairisc ar thionsnaimh nua le Glór a bheith á dtuairisciú san iris seo sa seanam; agus scaiptear cóipeanna di ar rúnaithe na gcoistí i gcónaí le súil go mbeadh an t-eolas sin ina chabhair agus ina spreagadh ag daoine eile. Chuir a lán daoine spéis bhreise san uimhir dheireanach den Sagart mar go raibh an oiread sin faoi Ghlór ann agus go deimhin faoi Chumann na Sagart chomh maith.

Is mór an grásta Dé againn é go bhfuil sé soiléir don saol go bhfuil mí-úsáid leanaí coitianta agus ós rud é go bhfuil an Eaglais ciontach ina leith ar a lán slite beidh cabhair na meán ann chun an éagóir uafásach seo a nochtadh.Is trua nár tharla seo níos luaithe. Is aisteach mar atá statisticí á bhfógairt anois. Cloisimid mar shampla gur istigh sa chlann agus sa teaghlach ag baill den teaghlach agus ag a gcairde a tharlaíonn tuairim is 95% den mhí-úsáid seo. Gur i measc ban den aois aon bhliain déag ar fhichid is mó atá na coirpigh. Go bhfuil sagairt agus lucht rialta freagrach as 3%. Is aisteach liomsa nár chuala ó dhiagairí ná ó lucht leighis a bhí pairteach i m’oiliúint i dhá chliarscoil aon ní mar gheall ar an ngalar paedafilia cé gur chuala go leor i dtaobh slite ina raibh dlí Dé maidir le gnéas agus síolrú á bhriseadh uaireanta de bharr aineolais agus uaireanta le láneolas. Nuair a bhris an cheilt agus an t-aineolas seo go léir is cuimhin liom ceist a chur ar mo dheirfiúr Éibhlín, dochtúir teaghlaigh a raibh taithí na mblian aici i Sasana agus in Éirinn an raibh fhios ag dochtúirí i dtaobh paedafilia agus ar ghalar é. D’fhreagair sí mé le lánchinnteacht go raibh seantaithí ag dochtúirí ar an ngalar seo; gur galar é go cinnte; go raibh sé doleighiste geall leis, níos doleighiste ná alcólachas. Ní raibh san ar eolas ag na húdaráis eaglasta  sna glúinte a ghabh romhainn.

Mar an gcéanna le gairmeacha agus le húdaráis eile. Is ait liom gur mar sin a bhí. Fág gur ar oideachas sna clasaicí Gréigise agus Laidine a bhí an meas, ná ceapfá go n-osclódh téacsanna ar nós Siompóisiam Phlátóin súile na scoláirí maidir le mí-úsáid ghnéasach na n-óg. Fealsúin mhór le rá ag géilleadh do thuairimí gur do phléisiúr gnéas le buachaillí óga ach gur ar son clainne gnéas le céile mná. Cé air go bhfuil freagracht orthu i leith éagóir leanúnach i gcás an 97% de chásanna nár fiosraíodh fós? Ar cheart fiosrú?

Molaimis Dia a threoróidh sinn chun a chinntiú go mbeidh saol níos folláine agus níos sábhálta ag na glúinte óg le teacht. Tá an crá croí agus an ciapadh atá á fhulaingt ag na dreamanna seo go léir ar labhair an Pápa leo go pearsanta ina litir chugainn ag tabhairt an toradh iontach seo chun aibiúlachta agus críche.

Ba chruaidh fuar an tEarrach é le báisteach leanúnach lá i ndiaidh lae. Anuas ar sin bhí an síor-dhrochscéal i dtaobh cúrsaí eacnamaíochta. Bhí bású agus marú chomh minic sin mar nuacht agus an tuairisc chéanna á chlos againn ar na meáin go léir arís agus arís eile. Is trua nach nuacht a thuilleadh aon scéal fónta.

Seo scéal fónta anois ó an Díseart. Tá oifigí na Féile Pan-Cheiltí lonnaithe sa Díseart agus ag éirí go sár-mhaith leis an bhFéile. Tá an freastal níos fearr ná ar aon Fhéile a ceiliúradh le daichead bliain anuas, go leor tagtha thar lear agus na sluaite ó Chorca Dhuibhne ag freastal. Tá an t-ádh linn go bhfuil an seomra nua léachta againn agus gach áis ann agus gur féidir linn léachtaí poiblí a bheith sa seomra sin agus gnáthléachtaí na gcúrsaí acadúla a bheith ar siúl i seomraí eile san am gcéanna.

Tá ag éirí go maith leis An Sagart d’ainneoin na ndeacrachtaí eacnamaíochta. Tá cúig leabhar foilsithe cheana féin faoin am seo (10 Aibreán 2010): Ar Muir agus ar Tír [athchló], le Muiris Ó Catháin in eagar ag Risteard A. Breatnach; I measc na nGearrcach is na gCearca Fraoigh, le Pádraig A. Breatnach; Foinn agus Focail, Léachtaí Cholm Cille XL, in eagar ag Ruairí Ó hUiginn; Caite le Chéile, cnuasach drámaí nua-aimsire le Marie Ní Mhurchú; An Réalt:a aidhmeanna agus a Thionchar le Séamas S. de Vál. Tá sé cinn eile ar na bioráin againn ach n’fheadar ciocu acu is túisce a bhrisigh an sliogán. Níor seoladh An Réalt fós ach tá sé socair againn go seolfar é i halla Foras na Gaeilge, 7 Cearnóg Mhuirfean é @7pm, Déardaoin 29ú Meitheamh. Táimid ag súil go bhféadfaidh a lán Réaltóirí agus Iar-Réaltóirí freastal. Níl dáta socair fós do sheoladh Caite le Chéile, trí cinn de dhrámaí nua-aimseartha le Marie Ní Mhurchú. Is dócha gur i seanscoil nuachóirithe an Chuasa a dhéanfaimid é sin.

Tá an Fhéile Phan-Cheilteach á ceiliúradh sa Daingean faoi láthair. Tá na réigiúin Cheilteacha agus na teangacha Ceilteacha go léir ag glacadh páirt ann ach amháin Breiz agus Brezoneg. Tá an t-ádh linn go bhfuil an aimsir chomh haoibhinn sin. Tá an-bhéim ar an rince agus ar an gceol. Tá comórtas ar leith ann don amhrán nua, idir fhocail agus cheol, is fearr; bhí iarratas istigh ag an nDaingean air seo; fuaireadar an tríú háit. Tá lá comórtha ‘Chríostaíocht Cheilteach’ againn inniu, agus sin ag guailleáil le nithe eile e.g. Léacht ó Bhainisteoir an Údaráis ‘Forbairt Réigiún Mion-Teanga,’ Cluiche Gailf, Seiminéar ar Theicneolaíocht na Faisnéise, Paráid, agus Easpairt. Pádraig féin anseo a bheidh i gceannas na hEaspairte. Easpairt an lae seo féin de réir an Ríotais Rómhánaigh atá ullamh agam, le rogha teanga don iomann tosaigh agus don Magnificat. Beidh seo ar 4pm agus bhí súil agam go mbeadh freastal maith air. Ní hamhlaidh a bhí; is i séipéal gleoite an Dísirt a bhí sé. Níor thugas liom ach dosaon cóipeanna den téacs le scaipeadh ar mo chomhurnaitheoirí. Bhíos á cheapadh go mba leor sin do bhreis agus fiche duine ach go ndéanfadh aon chóip amháin idir beirt. Mar a tharla bhí ceann ag gach duine. Dheineas mo dhícheall; dúrt lem’ lucht éisteachta suí leis an uimhir chéanna ar na stallanna ar gach taobh agus go gceiliúrfaidís go hainteafanach. Bhíodar mall go leor á reiteach féin agus ag socrú ar  iomann. Ach chuamar ar aghaidh agus tuairim againn cad a bhí le déanamh. Bhíos sásta go leor. Creidim gur cóir a chinntiú ag seirbhísí éacúiméineacha go gceiliúrfaí cibé liotúirge a bhíonn i gceist mar a dhéantar ag an ngnáthsheirbhís in eaglais an óstaigh. Is dóigh liom go raibh daoine i láthair a cheap ná raibh easpairt mar chuid dár liotúirge. D’fhoghlaim siadsan go bhfuil go deimhin agus go molann Dara Comhairle na Vatacáine é do gach paróiste.

Tá sladmhargadh leabhar ar siúl anseo agus tá a lán á gceannach. Tá a lán cóipeanna de Leabhar Aifrinn an Domhnaigh fós againn agus ós rud é go mbeidh roinnt mhaith athruithe sa leabhar Aifrinn nua a bheidh á fhoilsiú faoi cheann cúpla bliain nó mar sin, níl ach €5 á éileamh ar seo. Nuair a chualaigh mo chomharsa an tAthair Eoghan Ó Cadhla i dtaobh an tslad-mhargaidh iontaigh seo dúirt sé go dtiocfadh sé isteach agus go gceannódh sé lán mála den leabhar breá seo. Dhein sé amhlaidh. Shroich ár ndíolachán an trí chéad euro. Tháinig críoch leis an margadh inniu mar go bhfuil falla mór an halla ina raibh sé á réiteach go cneasta don cenacolo, mar a thugann na hIodálaigh ar an Suipéar Deireanach i fresco de ghnáth. Is mar sin a bheidh an ceann seo a bhfuil Eileanóir ag réiteach ina chomhair le fada an lá agus an oíche.

Bhí dhá lá mór chomórtas amhrán agus rince agus ceoil sa bhFéile Phancheilteach.. Bhíos féin gnóthach ar an Aoine le léacht ar Folk Prayer, nó Ár bPaidreacha Dúchais. Níor chuireas aon tuairim réabhlóideach chun cinn, ach luas samplaí de na paidreacha sin atá anois á n-úsáid sna gnásanna leasaithe do cheiliúradh chuid de na sacraimintí. Táim den tuairim gur chóir an ríotas Gaeilge a réiteach ar dtús agus breis feidhme a bhaint as ár ndúchas agus an leagan Béarla a bhaint feidhm as leagan de na paidreacha dúchais sin. Tar éis lóin d’éirigh liom freastal ar chomórtais na gcóracha. Mar a bheifeá ag súil leis b’iad na Breatnaigh a bhuaigh comórtas na gcór. Ar an láimh eile is iad na Gaeil, agus Corca Dhuibhne le bheith cruinn, a bhuaigh an comórtas Claisceadail.

Bhí cúram cruaidh ar na moltóirí, beirt bhan, Gael agus Cymraes. Bhí torthaí an dá lae le fógairt acu. Tháinig mífhoighne ar chuid den slua mar ní raibh aon ní ar siúl fad a bhí na torthaí á réiteach. Thosaigh cór thíos sa chúinne ag canadh. Chasas féin timpeall chomh fada agus ab fhéidir liom lem’ spága aimlithe, agus lorgaíos  amhráin agus iomainn Cymraeg, Calon Lan, Y Mochyn Du, O Iesu Mawr rho d’anian bur, Saspan fach yn berwi ar y tan. Bhí noson lawen an-dheas againn agus chuir sé na héinne i iúmar suairc.

Bhí tionól an-shásúil againn, ag ceiliúradh ár sagartachta agus bunú na hEocairiste, in Óstán Dromhall ar Mháirt na Seachtaine Móire agus cuireadh clabhsúr ar sin le ceiliúradh Aifrinn an Chriosma. Thug an tAthair Seoirse Ó hAodha, rúnaí an Easpaig, homaile den scoth dúinn. Bhí an Ard-Eaglais lán go doras d’ainneoin na doininne agus bhí d’ádh ormsa go raibh cathaoir rotha agam agus nárbh fhada a d’fhág mo thiománaí, an tAthair Eoghan arís, amuigh sa bhfuacht ach mé a shá go tapaidh isteach faoi dhíon. Déardaoin na Comaoineach bhí ar mo chumas An Suipéar Deirineach a chomhcheiliúradh leis an gCanónach Tomás Ó Luanaigh agus an Soiscéal a léamh. Níor bhaineas feidhm as mo chathaoir rotha ach as mo shiúlaire ag dul chun an Aifrinn ná na searmanas le linn an Tréin. Thógadh sé trí ceathrúna uair a’chloig orm dul óm’ sheomra sa Díseart go dtí an altóir. Tá súil le Dia agam ná tógfaidh sé an méid sin ama orm an Chéad Cháisc eile le Cúnamh Dé agus sinn slán. Bhí freastal an-mhaith ar Aifrinn agus ar shearmanais na Cásca i mbliana.

Ní raibh ar mo chumas a bheith ag an gcruinniú den Choiste Comhairleach um an Liotúirge Gaelach inniu mar go raibh coinne agam le mo chroí-eolaí i dTrá Lí. Bhí echocardiogramme agam; chonac mo chroí bocht agus é ar a dícheall a ghnó a dhéanamh d’ainneoin téachtáin atá buailte leis; dúirt mo chomhairleoir liom go raibh sé ag dul i laghad; nár imí uaim ach é a Dhia mhór na glóire! Sheolas roinnt moltaí ar aghaidh chun an chruinnithe. Is trua nach mbíonn ar ár gcumas  go léir a bheith i láthair ag na cruinnithe seo; is dócha nach bhfuil de leigheas air ach obair bhaile a dhéanamh agus moltaí a sheoladh ar aghaidh; tá duine ionaid-cléireach nó tuata, bean nó fear againn as na Gaeltachtaí móra go léir. Anois an t-am chun a chinntiú go mbeidh gach éinne sásta. Ansin ní leor téacs a sholáthar caithfimid a fhoghlaim uaireanta conas téacs caighdeánach a léamh go canúnach sa Ghaeltacht agus níos caighdeánaí lasmuigh di. Is cúis mhór imní agam go bhfuaireas amach go mbíonn múinteoirí sa Ghaeltacht á rá le leanaí a labhrann Gaelainn sa bhaile, gan sin a dhéanamh mar nach bhfuil an sórt sin Gaeilge ceart. Tá go leor cúinsí ag creachadh na Gaeltachta, ach is peaca é a leithéid seo. Maireann an Ghaeilge ina canúintí agus tá gach canúint saibhir agus luachmhar. Is fada fós go mbeidh báidh againn le canúint úr Bhaile Átha Cliath. Ach tiocfaidh an lá sin fós le cabhair na nDubanna.

Táimid ar ár ndícheall ag déanamh cinnte go mbeidh saol níos sábháilte ó mhí-úsáid ag leanaí agus ag daoine óga as seo amach. Nuair a bhíomar dall ar mhí-úsáid ghnéasach bhínnse sa samhradh cibé áit ina mbínn ag freastal ag impí ar fhostathóirí gan a bheith ag spriunlaithe le daoine óga ar fhostaíocht samhraidh acu. Bhí nithe níos measa ag tarlúint níos giorra do bhaile. De bharr na scannal ina bhfuil baill den chléir freagrach, tá tuiscint níos leithne againn go léir anois ar a fhorleithne is atá mí-úsáid ghnéasach agus a dhíobhálaí atá sé don té a fhulaingíonn é; dealraíonn sé gur laistigh den dteaghlach agus ag cairde agus comharsana is coitianta a tharlaíonn sé; guímis go bhfoghlaimeoimis go léir conas éisteacht le gearáin agus beart a dhéanamh. Beidh tuiscint níos fearr ag lucht na freagarthachta agus saol níos sona ag daoine óga dá bharrsan.

Tá sé in am againn a bheith ag déanamh leorghnímh ar son faillí na n-údarás agus peacaí sagart agus lucht na beatha rialta. Cé a eagróidh oilithreachtaí agus turais ar an intinn sin? Cé a eagróidh deabhóidí le sagairt agus lucht rialta díograiseacha a lorg ar Dhia na glóire in uain seo na gannchúise? Cad iad na hintinní ar a mbeidh deabhóidí na Comhdhála Eocairistí dírithe? Ba bhreá liom a bheith níos bríomhaire don cheiliúradh mór sin. Ba bhreá liom go mbraithfeadh gach éinne a d’fhulaing trí fhaillí lucht údaráis nó trí pheacaí na cléire nó an lucht rialta ar a suaimhneas agus i gcaidreamh grá agus iontaoibhe i gcomaoin Choirp Chríost faoin tráth sin.

Bhíodh aiste agam gach ráithe sa Sagart fadó agus cur síos gairid agam ar na leabhair nua go léir a dh’fhoilsítí na trí mhí roimhe sin; bhíodh na hirisí léannta go léir, an ZCP, Ériu, Éigse, Imeachtaí ARÉ, Béaloideas, Celtica, Llén Cymru, Cambridge Medieval Studies, Études Celt., etc. á bhfógairt agam chomh maith, Ansin tháinig An Léitheoir aniar aduaidh orm agus b’in deireadh leis an tsraith alt sin.

Bhí díomá orm níos déanaí nuair a chonac ná raibh na hirisí acadúla á lua ar aon chor sa Léitheoir; ba ghearr go bhfuair sé bás anabaí ach mise gan fonn orm ná an chaoi chéanna agam filleadh ar mo shraith.

Cuirim an-spéis i saothrú an cheoil, sa cheol dúchais go háirithe, cé gur préachán mé ná seinneann aon uirlis. Is iontach an saothrú atá ar an gceol dúchais déanta sna hollscoileanna, agus sna coláistí oideachais. Is trua ná féadaim Ollscoil na hÉireann Gaillimh a lua ar na hinstitiúidí atá ag saothrú an cheoil dhúchais agus gurb iad is gaire do fhoinse dhiamhair an cheoil sin, Gaeltacht Chonamara. Is beag ollscoil a bhfuil aon seasamh aici nach bhfuil ollúnacht le ceol inti. Is cuimhin liom nuair a bhíos ag múineadh na Nua-Ghaeilge i Maigh Nuad go raibh cúrsa onórach sa Cheol agus sa Ghaeilge ar cheann de na cúrsaí ba mhó ar a raibh éileamh. Is dócha gur toisc nach bhfuil cathaoir cheoil sa Ghaillimh go dtéann an oiread sin de scoláirí óga Gaeilge Chorca Dhuibhne go Corcaigh agus go Luimneach in áit chun na Gaillimhe.

Cuirim na trucailí roimh an saothar greanta seo,148 lch agus a dhá dhlúthdhiosca, de cheol agus d’amhráin bheo le trí ghlúine d’amhránaithe Chorca Dhuibhne. Mar a deirtear ar chúl an leabhair féin ‘Comhaid ilmheán le gearrthóga físe d’amhránaíocht bheo ar an dá CD.’ Is cabhair don mhúinteoir agus don dalta béim a bheith ar an líne a bhíonn á ghabháil. Is fearr fós é gur féidir le luí méire an t-amhránaí a fheiscint chomh maith. Tá moladh ag dul do ‘Aonad Forbartha Curaclaim, Coláiste Mhuire gan Smál, Ollscoil Luimnigh, agus go háirithe do m’iarmhac léinn, Roibeard Ó Cathasaigh agus a Mheitheal. Ach féach ar na pearsana eile a luaitear ar na lch teidil ‘Máire Uí Shíthigh, a chomhordaigh, Áine Uí Laoithe amhránaí cónaitheach, Dómhnall Ó Bric a mhaisigh (le draíocht), Garry Ó Briain a léirigh dlúthdhiosca na n-óg, Mícheál Ó hEdhin a chuir an síol agus a shaibhrigh. Tá súil agam go mbeidh na hamhráin bhreátha seo le clos níos minice anois ní hamháin sa scoil ach ar ócáidí ceiliúrtha agus siamsa. Molaimis gach éinne a chuir an t-éacht comhair seo i gcrích, an tríú saothar sa tsraith lena mbaineann Rabhlaí Rabhlaí, agus Scéilín ó Bhéilín chomh maith.